Kumuşkon polimetall koni
Manba: ÖzME, 5-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 780–781-b. — ziyouz.com
Kumuşkon polimetall koni — Toşkent viloyatining Parkent tumanida, Çatqol toğlarining jan.- ğarbiy qismida, Parkentsoyning çap sohilida. Qizilnura kvarsli porfirlar kontakt zovalariga töğri keladi.
Qad.da (1 —18-a.lar) K.p.k.dan faqat kumuş qazib olingan, şuning uçun «Kumuşkon» deb atalgan. Kon yaqinida 1940-y.larda konçilar qişloği vujudga kelgan. Keyinroq K.p.k.da qörğoşin, pyx, kadmiy va b. elementlar borligi aniqlandi. K.p.k.ning geologik tuzilişida devon va toşkömir davri oxaktoş qatlamlari va yuqori toşkömir davri magmatik toğ jinslari iştirok etgan. Kon hududidagi ohaktoş qatlamlari Zarkent antiklinalining bir qismini taşqil qiladi. Trias davrining 2-yarmida K.p.k. maydonida şim.-ğarbiy va şim.-şarqiy yönalişda tektonik siniklar vujudga kelgan. Bu siniklar böylab magma yuqoriga kötarilib, kvarsporfirli daykalar hosil qilgan. Kon rudalari toşkömir davri ohaktoşlari kontaktida va şu kontakt zonasida joylaşgan. Olimlarning fikriça, yer qa'ridan kötarilgan ruda hosil qiluvçi gidrotermal eritmalar kvarsporfirli daykalar b-n ohaktoşlar kontakta zonasidagi siniklar böylab harakat qilgan va at-rofdagi toğ jinslari, ayniqsa, ohaktoşlar b-n reaksiyaga kirişib, öz tarkibida qörğoşin, pyx, kumuş va b. elementlarni turli minerallar holida qoldirib ketgan. Rudalar linzasimon, quvursimon va uyasimon jinslar körinişiga ega. Ularning qalinligi 3—8 m, çuq. 50 m dan 150 m gaça, tarqaliş kengligi 10 m dan 80 m gaça çözilgan. Konda foydali minerallardan galenit, sfalerit, pirit köp; xalkopirit, tetraedrit, burnotit, argentit, tuğma kumuş, flyuorit minerallari esa ikkinçi darajali. Aniq razvedka qilingan ruda zahiralari tugagani uçun K.p.k.da qon qaziş işlari 1959 y. töxtatib köyiddi, hrzirda foydalanilmaydi. K.p.k. atrofidan ruda eriti-ladigan öçoq qoldiqlari, şlak uyumlari, sopol idişlar va kon qazuvçilarning ibtidoiy qurollari topilgan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
КУМУШКОН ПОЛИМЕТАЛЛ КОНИ — Тошкент вилоятининг Паркент туманида, Чатқол тоғларининг жан.- ғарбий қисмида, Паркентсойнинг чап соҳилида. Қизилнура кварцли порфирлар контакт зоваларига тўғри келади.
Қад.да (1 —18-а.лар) К.п.к.дан фақат кумуш қазиб олинган, шунинг учун «Кумушкон» деб аталган. Кон яқинида 1940-й.ларда кончилар қишлоғи вужудга келган. Кейинроқ К.п.к.да қўрғошин, pyx, кадмий ва б. элементлар борлиги аниқланди. К.п.к.нинг геологик тузилишида девон ва тошкўмир даври охактош қатламлари ва юқори тошкўмир даври магматик тоғ жинслари иштирок этган. Кон ҳудудидаги оҳактош қатламлари Заркент антиклиналининг бир қисмини ташқил қилади. Триас даврининг 2-ярмида К.п.к. майдонида шим.-ғарбий ва шим.-шарқий йўналишда тектоник синиклар вужудга келган. Бу синиклар бўйлаб магма юқорига кўтарилиб, кварцпорфирли дайкалар ҳосил қилган. Кон рудалари тошкўмир даври оҳактошлари контактида ва шу контакт зонасида жойлашган. Олимларнинг фикрича, ер қаъридан кўтарилган руда ҳосил қилувчи гидротермал эритмалар кварцпорфирли дайкалар б-н оҳактошлар контакта зонасидаги синиклар бўйлаб ҳаракат қилган ва ат-рофдаги тоғ жинслари, айниқса, оҳактошлар б-н реакцияга киришиб, ўз таркибида қўрғошин, pyx, кумуш ва б. элементларни турли минераллар ҳолида қолдириб кетган. Рудалар линзасимон, қувурсимон ва уясимон жинслар кўринишига эга. Уларнинг қалинлиги 3—8 м, чуқ. 50 м дан 150 м гача, тарқалиш кенглиги 10 м дан 80 м гача чўзилган. Конда фойдали минераллардан галенит, сфалерит, пирит кўп; халькопирит, тетраэдрит, бурнотит, аргентит, туғма кумуш, флюорит минераллари эса иккинчи даражали. Аниқ разведка қилинган руда заҳиралари тугагани учун К.п.к.да қон қазиш ишлари 1959 й. тўхтатиб кўйидди, ҳрзирда фойдаланилмайди. К.п.к. атрофидан руда эрити-ладиган ўчоқ қолдиқлари, шлак уюмлари, сопол идишлар ва кон қазувчиларнинг ибтидоий қуроллари топилган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.