Kun
Manba: ÖzME, 5-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 781-b. — ziyouz.com
Kun — Yerning Quyoşga nisbatan töla aylaniş davri; bir keça-kunduzga teng bölgan vakt, sutka. Davomiyligi 24 soat b-n ölçanadi. Bu vaqt ikki xil — haqiqiy Quyoş sutkasi (HQS) va örtaça Quyoş sutkasi (ÖQS) deyiluvçi ölçovlarga ega. HQS ikkita ketma-ket keladigan haqiqiy tuş (yoki haqiqiy yarim keça) vaqtlari orasidagi vaqt b-n ölçanadi. HQS, Quyoş yillik körinma yölining osmon ekvatoriga qiyaligi (oğiş burçagi 23° 26') va ekliptika (Kuyoş yillik körinma yöli) böylab harakatning notekisligi tufayli özgarib turadi va şu tufayli undan amalda foydalanib bölmaydi. Amalda HQS ning yil davomida örtaça qiymati — örtaça Quyoş sutkasi — K.ning uzunligi sifatida foydalaniladi. Bu vaqt osmon ekvatori böylab, yil davomida, tekis harakatlanadigan örtaça Quyoş deyiluvçi faraziy Quyoş markaziga nisbatan Yerning öz öqi atrofida aylaniş davri b-n ölçanadi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
КУН — Ернинг Қуёшга нисбатан тўла айланиш даври; бир кеча-кундузга тенг бўлган вакт, сутка. Давомийлиги 24 соат б-н ўлчанади. Бу вақт икки хил — ҳақиқий Қуёш суткаси (ҲҚС) ва ўртача Қуёш суткаси (ЎҚС) дейилувчи ўлчовларга эга. ҲҚС иккита кетма-кет келадиган ҳақиқий туш (ёки ҳақиқий ярим кеча) вақтлари орасидаги вақт б-н ўлчанади. ҲҚС, Қуёш йиллик кўринма йўлининг осмон экваторига қиялиги (оғиш бурчаги 23° 26’) ва эклиптика (Куёш йиллик кўринма йўли) бўйлаб ҳаракатнинг нотекислиги туфайли ўзгариб туради ва шу туфайли ундан амалда фойдаланиб бўлмайди. Амалда ҲҚС нинг йил давомида ўртача қиймати — ўртача Қуёш суткаси — К.нинг узунлиги сифатида фойдаланилади. Бу вақт осмон экватори бўйлаб, йил давомида, текис ҳаракатланадиган ўртача Қуёш дейилувчи фаразий Қуёш марказига нисбатан Ернинг ўз ўқи атрофида айланиш даври б-н ўлчанади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.