Kunjut qönğizi

Manba: ÖzME, 5-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 786-b. — ziyouz.com

Kunjut qönğizi (Asmaeodra ballioni Gangl.) — qattiqqanotlilar turkumining oltinqönğizlar oilasiga mansub zararkuvanda haşarot. Özbekiston, Turkmaniston, Tojikiston va b. mamlakatlarda uçraydi. Lalmikor xududlarda kunjut, kungaboqar va b. soyabongulli begona ötlar poyasi özagi b-n ovqatlanadi. Asosan, kunjut poyasi va kösaqlariga zarar yetkazadi (hosilining 20% va undan ortiğini zararlaşi mumkin). Zararlangan kösaqlar muddatidan ilgari oçilib, uruği tökilib ketadi, ösimlik quriydi. Qönğizi 4,5—5,5 mm, yaltiroq tanasi dömboq şaklda. Qanotining ustida nuqtalardan qosil bölgan çiziqlari, juft çiziqlari oraliğida bir qator oq tukçalari bor. Liçinkaning ğumbakka aylaniş oldidi öz. 7 mm, sarğiş yoki oqiş. Tanasining oldingi böğimlari keyingilariga nisbatan keng. Boşi kökrak qismining birinçi böğimigaça çözilib kelgan. Liçinkasi oyoqsiz, tanasida tuklari bor. K.q. liçinkalik davrida kunjut, kungaboqar yoki begona ötlarning poyasi içida qişlab çiqadi. Alr. oyining 2-yarmida ovqatlanib, turgan joyida ğumbakka aylanadi. Ğumbaqlik davri 30 kun. Ğumbakdan qönğizlar may oyi oxirida uçib çiqadi. Qönğiz tuxumini kunjut yoki kungaboqar poyasining içiga yoki novdalariga qöyadi. Yiliga bir marta avlod qoldiradi.

Kuraş çoralari: K.q.gaçidamli navlarni ekiş, ekinning optimal qalinligini ta'minlaş. Yezda va qişda yerni begona ötlardan toza tutiş, kunjut, kungaboqar poyalarini yöqotiş, yerni çuqur haydaş.

Sulton Alimuhamedov.

Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

КУНЖУТ ҚЎНҒИЗИ (Asmaeodra ballioni Gangl.) — қаттиққанотлилар туркумининг олтинқўнғизлар оиласига мансуб зараркуванда ҳашарот. Ўзбекистон, Туркманистон, Тожикистон ва б. мамлакатларда учрайди. Лалмикор худудларда кунжут, кунгабоқар ва б. соябонгулли бегона ўтлар пояси ўзаги б-н овқатланади. Асосан, кунжут пояси ва кўсақларига зарар етказади (ҳосилининг 20% ва ундан ортиғини зарарлаши мумкин). Зарарланган кўсақлар муддатидан илгари очилиб, уруғи тўкилиб кетади, ўсимлик қурийди. Қўнғизи 4,5—5,5 мм, ялтироқ танаси дўмбоқ шаклда. Қанотининг устида нуқталардан қосил бўлган чизиқлари, жуфт чизиқлари оралиғида бир қатор оқ тукчалари бор. Личинканинг ғумбакка айланиш олдиди ўз. 7 мм, сарғиш ёки оқиш. Танасининг олдинги бўғимлари кейингиларига нисбатан кенг. Боши кўкрак қисмининг биринчи бўғимигача чўзилиб келган. Личинкаси оёқсиз, танасида туклари бор. К.қ. личинкалик даврида кунжут, кунгабоқар ёки бегона ўтларнинг пояси ичида қишлаб чиқади. Алр. ойининг 2-ярмида овқатланиб, турган жойида ғумбакка айланади. Ғумбақлик даври 30 кун. Ғумбакдан қўнғизлар май ойи охирида учиб чиқади. Қўнғиз тухумини кунжут ёки кунгабоқар поясининг ичига ёки новдаларига қўяди. Йилига бир марта авлод қолдиради.

Кураш чоралари: К.қ.гачидамли навларни экиш, экиннинг оптимал қалинлигини таъминлаш. Езда ва қишда ерни бегона ўтлардан тоза тутиш, кунжут, кунгабоқар пояларини йўқотиш, ерни чуқур ҳайдаш.

Султон Алимуҳамедов.

Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.