Kunlun
Manba: ÖzME, 5-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 787–788-b. — ziyouz.com
Kunlun KUNLUN, Kuen-Lun (xitoy tilida Gun-Lunşan — piyozli toğlar)— Osiyoda maydoni jihatidan eng yirik toğ sistemalaridan biri, Xitoyda. Tibet toğligining şim. va şarqiy çekkalari böylab 2700 km ga çözilgan. Suvayirğiç tizmalarining bal. 6000— 6500 m. K., asosan, kenglik yönalişidagi juda köp tizmalardan iborat. Eni ğarbda 150 km, şarqida 600 km gaça. Eng baland joyi Uluğmuztoğ çöqqisi (7723 m). Boşqa baland çöqqilari: Çöngqorlitoğ — 7720 m, Qönğir— 7579 m, Muztoğ — 7272 m va b. K.ning nisbiy balandligi Tibet toğligidan 1000—1500 m, Qaşqar tekisligi va Alaşan çölidan 4500 m gaça. K., asosan, paleozoyning metamorfik va granit jinslaridan tuzilgan. Foydali qazilmalardan oltin, temir rudasi, qalay, volfram, kömir, nefrit, olmos konlari topilgan. Iqlimi quruq, mö'tadil, keskin kontinental iqlim. Baland toğ zonasida yanv. oyining t-rasi —35° gaça, iyulniki 10° ga yaqin. Yiliga ğarbida 50 mm dan şarqida 500 mm gaça yoğin töşadi. Muzliklarning mayd. 11,6 ming km2. Daryolari qisqa, kamsuv. K.ning markazida (Vanşan toğlari) Kukunor köli joylaşgan. Toğ, daşt va çöl landşafti xos, şim. yon bağirlarida qoraqarağay, arça ör-monlari, butazorlar bor. Yaylovlardan köçmançi çorvaçilikda foydalaniladi. 3600 m balandlikkaça voha dehqonçiligi (arpa va buğdoy) rivojlangan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
КУНЬЛУН, Куэнь-Лун (хитой тилида Гунь-Луньшан — пиёзли тоғлар)— Осиёда майдони жиҳатидан энг йирик тоғ системаларидан бири, Хитойда. Тибет тоғлигининг шим. ва шарқий чеккалари бўйлаб 2700 км га чўзилган. Сувайирғич тизмаларининг бал. 6000— 6500 м. К., асосан, кенглик йўналишидаги жуда кўп тизмалардан иборат. Эни ғарбда 150 км, шарқида 600 км гача. Энг баланд жойи Улуғмузтоғ чўққиси (7723 м). Бошқа баланд чўққилари: Чўнгқорлитоғ — 7720 м, Қўнғир— 7579 м, Музтоғ — 7272 м ва б. К.нинг нисбий баландлиги Тибет тоғлигидан 1000—1500 м, Қашқар текислиги ва Алашань чўлидан 4500 м гача. К., асосан, палеозойнинг метаморфик ва гранит жинсларидан тузилган. Фойдали қазилмалардан олтин, темир рудаси, қалай, вольфрам, кўмир, нефрит, олмос конлари топилган. Иқлими қуруқ, мўътадил, кескин континентал иқлим. Баланд тоғ зонасида янв. ойининг т-раси —35° гача, июлники 10° га яқин. Йилига ғарбида 50 мм дан шарқида 500 мм гача ёғин тўшади. Музликларнинг майд. 11,6 минг км2. Дарёлари қисқа, камсув. К.нинг марказида (Ваньшан тоғлари) Кукунор кўли жойлашган. Тоғ, дашт ва чўл ландшафти хос, шим. ён бағирларида қорақарағай, арча ўр-монлари, бутазорлар бор. Яйловлардан кўчманчи чорвачиликда фойдаланилади. 3600 м баландликкача воҳа деҳқончилиги (арпа ва буғдой) ривожланган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.