Kurka

Manba: ÖzME, 5-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 799-b. — ziyouz.com

Kurka KURKA, qulqul — tovuqsimonlar turkumining kurkasimonlar oilasiga mansub parranda. Markaziy Amerikada tarqalgan oddiy yovvoyi K. (Meleagris gollopavo)ﬂ aH kelib çiqqan. K. Yevropaga, dastlab, 16-a. boşlarida keltirilgan; eng yirik xonaki parranda, oyoqlari, nisbatan uzun, baquvvat, dumi keng, qanotlari qisqa, döppayib çiqqan. Boşi va böynida «toj»lari bor, pati qalin. Tumşuğining yuqori qismidan teri ösimta osilib turadi. Jinsiy qözğaliş davrida ösimtaning öz. 12—15 sm ga yetadi. Patlari oq, jez-rang, qora, ola, sanoat kurkaçiligida yaxşi tovar göşt oliş uçun oq patli K.lar boqiladi. Göşti mazali parhez mahsuloti. K., asosan, göşt oliş uçun yetiştiriladi. Şim. Amerikaning örta va jan. mintaqalarida yovvoyi K.lar tarqalgan. Makiyonlari yerga oddiygina in qurib, 10—15 ta tuxum qöyadi. Tuxumdan çiqqan bolalari ovasi b-n, xörozlari esa alohida gala bölib yuradi. K. ösimlik va haşarotlar b-n oziqlanadi. Yovvoyi K. ovlanadi: xonaki K. b-n juftlaşib, nasl beradi. Xonaki K. xörozlarining tirik vazni 9—35 kg, makiyonlariniki 4,5— 11 kg ga boradi, 8—9 oyligida, asosan, fev,—martda tuxum qila boşlaydi. Bitta K. bir yilda 70—90 ta tuxum qiladi. Tuxumining oğirligi 80—88 g, tuxumining inkubatsiya davri 28 sutka. Har bir K. tuxumidan 40—60 boş yoş kurka oliş mumkin, 4—5 oy boqib semirtirilsa 160—200 kg göşt yetiştiriladi. Nasldor K.lardan 3 yoşigaça foydalaniladi. Yirik kurkaçilik xöjaliklarida butun yil mobaynida K. jöjalari oçirilib, göşt yetiştiriladi. K. deyarli barça mamlakatlarda urçitiladi. AQŞ, Italiya, Fransiya kabi mamlakatlarda yetiştiriladigan parranda göştining 16—25% (jahon böyiça 10—12%) K. göştiga töğri keladi (AQŞda yillik parranda göşti yetiştiriş hajmi 16 mln. t dan ortiq, 1999). K. göşti yetiştiriladigan yirik parrandaçilik f-kalari barpo etilgan. K.lar töla qimmatli quruq aralaş ozuqalar b-n boqiladi. K.ning jezrang, Şim. Kavkaz, Moskva, Isroil oq K.lari va b. zotlari köp Tap-kalgan. Özbekistonda Andijon, Farğona, Xorazm viloyatlarida 6 ta ixti-soslaştirilgan parrandaçilik f-kalarida Isroildan keltirilgan oq patli, keng kökraqli tez yetiladigan K.lar yetiştiriladi.

Ad.: Smetnev SI., Ptitsevodstvo, 6 izd. M., 1978; Promişlennoye ptitsevodstvo, M., 1985.

Sayfiddin Azimov.

Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

КУРКА, қулқул — товуқсимонлар туркумининг куркасимонлар оиласига мансуб парранда. Марказий Америкада тарқалган оддий ёввойи К. (Meleagris gollopavo)ﬂ aH келиб чиққан. К. Европага, дастлаб, 16-а. бошларида келтирилган; энг йирик хонаки парранда, оёқлари, нисбатан узун, бақувват, думи кенг, қанотлари қисқа, дўппайиб чиққан. Боши ва бўйнида «тож»лари бор, пати қалин. Тумшуғининг юқори қисмидан тери ўсимта осилиб туради. Жинсий қўзғалиш даврида ўсимтанинг ўз. 12—15 см га етади. Патлари оқ, жез-ранг, қора, ола, саноат куркачилигида яхши товар гўшт олиш учун оқ патли К.лар боқилади. Гўшти мазали парҳез маҳсулоти. К., асосан, гўшт олиш учун етиштирилади. Шим. Американинг ўрта ва жан. минтақаларида ёввойи К.лар тарқалган. Макиёнлари ерга оддийгина ин қуриб, 10—15 та тухум қўяди. Тухумдан чиққан болалари оваси б-н, хўрозлари эса алоҳида гала бўлиб юради. К. ўсимлик ва ҳашаротлар б-н озиқланади. Ёввойи К. овланади: хонаки К. б-н жуфтлашиб, насл беради. Хонаки К. хўрозларининг тирик вазни 9—35 кг, макиёнлариники 4,5— 11 кг га боради, 8—9 ойлигида, асосан, фев,—мартда тухум қила бошлайди. Битта К. бир йилда 70—90 та тухум қилади. Тухумининг оғирлиги 80—88 г, тухумининг инкубация даври 28 сутка. Ҳар бир К. тухумидан 40—60 бош ёш курка олиш мумкин, 4—5 ой боқиб семиртирилса 160—200 кг гўшт етиштирилади. Наслдор К.лардан 3 ёшигача фойдаланилади. Йирик куркачилик хўжаликларида бутун йил мобайнида К. жўжалари очирилиб, гўшт етиштирилади. К. деярли барча мамлакатларда урчитилади. АҚШ, Италия, Франция каби мамлакатларда етиштириладиган парранда гўштининг 16—25% (жаҳон бўйича 10—12%) К. гўштига тўғри келади (АҚШда йиллик парранда гўшти етиштириш ҳажми 16 млн. т дан ортиқ, 1999). К. гўшти етиштириладиган йирик паррандачилик ф-калари барпо этилган. К.лар тўла қимматли қуруқ аралаш озуқалар б-н боқилади. К.нинг жезранг, Шим. Кавказ, Москва, Исроил оқ К.лари ва б. зотлари кўп Tap-калган. Ўзбекистонда Андижон, Фарғона, Хоразм вилоятларида 6 та ихти-сослаштирилган паррандачилик ф-каларида Исроилдан келтирилган оқ патли, кенг кўкрақли тез етиладиган К.лар етиштирилади.

Ад.: Сметнев СИ., Птицеводство, 6 изд. М., 1978; Промышленное птицеводство, М., 1985.

Сайфиддин Азимов.

Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.