Kursk magnit anomaliyasi
Manba: ÖzME, 5-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 805-b. — ziyouz.com
Kursk magnit anomaliyasi -Rossiyadagi eng yirik magnit anomaliyasi. Umumiy mayd. 120 ming km2 ga yaqin. Ikki asosiy magnit anomaliyasidan taşqil topgan; öz. kariyb 600 km, eni 150—250 km, asosan, RFning Kursk, Belgorod, Oryol viloyatlarida joylaşgan. K.m.a.ni ilk bor rus olimi P. B. Inoxodsev aniqlagan (1783). 1919 y.dan K.m.a.da muntazam geologik va geofizik tekşirişlar olib borildi. 1923 y. Şçigri ş. yonida 167 m çuqurlikda burği kovagi kovlanib, temir ruda qatlami oçildi.
K.m.a. hududi geologik jihatdan tokembriy tor jinslaridan iborat. Ularning orasida magnetit-temirli-kvarsit qatlamlari bor. Proterozoy davri slanetslari izoklival bukilma hosil etgan. Vaqt ötişi b-n K.m.a.dagi temirli kvarsitlar şiddatli nurab, gematit-martitli temir rudalarining böş qoplamini hosil qilgan. Undagi temirning miqdori 50% dan ortiq. Bu qoplamlar siderit b-n sementlaşib, ziç sideritmartitli ruda turini vujudga keltirgan. Ularda 53—57% temir, 3,6—13% qumtuproq, 0,15—0,49% oltingugurt, 0,03% fosfor bor.
Belgorod yaqinida temir rudasi 500 m çuqurlikda. Bu rudalar yuqori sifatli bölib, temirning örtaça miqdori 61,5%, qumtuproq 5%, fosfor 0,09% va oltingugurt 0,99%. K.m.a. rudalarining umumiy balans zahirasi 55 mlrd. t ni taşqil etadi. Ular tarkibida magnetit, martit, siderit, şamozit, kalsit bor. Konlardagi ruda oçiq va yer osti usulda qazib çiqarilmoqda. Ru-dalarga «KMA ruda» kombinatida işlov beriladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
КУРСК МАГНИТ АНОМАЛИЯСИ -Россиядаги энг йирик магнит аномалияси. Умумий майд. 120 минг км2 га яқин. Икки асосий магнит аномалиясидан ташқил топган; ўз. карийб 600 км, эни 150—250 км, асосан, РФнинг Курск, Белгород, Орёл вилоятларида жойлашган. К.м.а.ни илк бор рус олими П. Б. Иноходцев аниқлаган (1783). 1919 й.дан К.м.а.да мунтазам геологик ва геофизик текширишлар олиб борилди. 1923 й. Шчигри ш. ёнида 167 м чуқурликда бурғи коваги ковланиб, темир руда қатлами очилди.
К.м.а. ҳудуди геологик жиҳатдан токембрий тор жинсларидан иборат. Уларнинг орасида магнетит-темирли-кварцит қатламлари бор. Протерозой даври сланецлари изокливал букилма ҳосил этган. Вақт ўтиши б-н К.м.а.даги темирли кварцитлар шиддатли нураб, гематит-мартитли темир рудаларининг бўш қопламини ҳосил қилган. Ундаги темирнинг миқдори 50% дан ортиқ. Бу қопламлар сидерит б-н цементлашиб, зич сидеритмартитли руда турини вужудга келтирган. Уларда 53—57% темир, 3,6—13% қумтупроқ, 0,15—0,49% олтингугурт, 0,03% фосфор бор.
Белгород яқинида темир рудаси 500 м чуқурликда. Бу рудалар юқори сифатли бўлиб, темирнинг ўртача миқдори 61,5%, қумтупроқ 5%, фосфор 0,09% ва олтингугурт 0,99%. К.м.а. рудаларининг умумий баланс заҳираси 55 млрд. т ни ташқил этади. Улар таркибида магнетит, мартит, сидерит, шамозит, кальцит бор. Конлардаги руда очиқ ва ер ости усулда қазиб чиқарилмоқда. Ру-даларга «КМА руда» комбинатида ишлов берилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.