Kurtaklaniş
Manba: ÖzME, 5-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 806-b. — ziyouz.com
Kurtaklaniş — vegetativ köpayiş xillaridan biri. K.da ova organizmda hosil bölgan kurtak— ösimtadan yangi organizm rivojlanadi. K. ayrim xaltaçali zamburuğlar, bir qança bazidiyali zamburuğlar, şuningdek, gulli ösimliklar va jigarsimon yösinlar uçun xos. Hayvonlar orasida K. orqali köpayiş ğovaktanlilar, böşliqiçlilar, ayrim infuzoriyalar, halqali çuvalçanglar, mşanklar, qanotjabralilar va qobiqlilar uçun xos. Hayvonlarda K. taşqi va içki böladi. Taşqi K. pariyetal (kurtak ova organizm tanasida hosil böladi) va baçki tanali (kurtaklar maxsus baçki — ösimtalarda hosil böladi) xillarga ajratiladi (mas, ayrim böşliqiçlilar va qobiqlilarda). Içki K.da yangi individ ova organizm tanasining içida, uning ixtisoslaşgan qismi hisobidan hosil böladi. Ğovaktanlilarning gemmulasi, mşankalarning statoblasti içki K. orqali paydo böladi. Himoya qobiğiga ega bölgan kurtaklar noqulay şaroit (qişki sovuq, qurğoqçilik)da ova organizm nobud bölganida turning saqlanib qolişiga imkon beradi. Bir qança hayvonlarda K. nihoyasiga yetmaydi va yoş organizm ova organizmdan ajralib ketmasligi tufayli koloniya hosil böladi. Ova organizmga har xil omillar (mas, kesiş, kuydiriş) ta'sir ettirib, sun'iy K. paydo qiliş mumkin.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
КУРТАКЛАНИШ — вегетатив кўпайиш хилларидан бири. К.да ова организмда ҳосил бўлган куртак— ўсимтадан янги организм ривожланади. К. айрим халтачали замбуруғлар, бир қанча базидияли замбуруғлар, шунингдек, гулли ўсимликлар ва жигарсимон йўсинлар учун хос. Ҳайвонлар орасида К. орқали кўпайиш ғовактанлилар, бўшлиқичлилар, айрим инфузориялар, ҳалқали чувалчанглар, мшанклар, қанотжабралилар ва қобиқлилар учун хос. Ҳайвонларда К. ташқи ва ички бўлади. Ташқи К. париетал (куртак ова организм танасида ҳосил бўлади) ва бачки танали (куртаклар махсус бачки — ўсимталарда ҳосил бўлади) хилларга ажратилади (мас, айрим бўшлиқичлилар ва қобиқлиларда). Ички К.да янги индивид ова организм танасининг ичида, унинг ихтисослашган қисми ҳисобидан ҳосил бўлади. Ғовактанлиларнинг геммуласи, мшанкаларнинг статобласти ички К. орқали пайдо бўлади. Ҳимоя қобиғига эга бўлган куртаклар ноқулай шароит (қишки совуқ, қурғоқчилик)да ова организм нобуд бўлганида турнинг сақланиб қолишига имкон беради. Бир қанча ҳайвонларда К. ниҳоясига етмайди ва ёш организм ова организмдан ажралиб кетмаслиги туфайли колония ҳосил бўлади. Ова организмга ҳар хил омиллар (мас, кесиш, куйдириш) таъсир эттириб, сунъий К. пайдо қилиш мумкин.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.