Kurtakxör
Manba: ÖzME, 5-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 806-b. — ziyouz.com
Kurtakxör (Gmetocera ocellana F.) -kapalaqlar turkumining parvonalar oilasiga mansub haşarot. Örta Osiyo, Ğarbiy Yevropa, Uzoq Şarq, Şim. Amerikada tarqalgan. Kapalagi sariqkulrang, oldingi qanotining orqasida keng oq yöli bor, qanotlari yozilganda 1,5 sm. Liçinkasi avval oq, keyin puştirang, öz. 10—13 mm. Ğumbagi öz. 6,5—8,0 mm, qorin böğimlarida tikanlari bor. Qurti öz. 9—12 mm, jigarrang. K. barça meva daraxtlari — olma, nok, şaftoli, olxöri va b.ning kurtagi, ğunçasi, guli, bargini, yozning ikkinçi yarmida mevalarini zararlaydi. K.ning birinçi va ikkinçi yoşdagi qurtlari yupqa pilla içida, pöstloq yoriqlarida, köpinça kurtaklarga yopişgan quruq barglar ostida qişlaydi. Köklamda qurtlari rivojlanayotgan kurtaklarni tyoşib ovqatlanadi (kurtaklardan qurt çiqindisi b-n ifloslangan qoramtir şira tom-çilari çiqib turadi). Qurtlar meva barglarini özlari ajratgan iplar b-n örab, yaltiroq pilla içida ğumbakka aylanadi. May oyining 2-ön kunligida ğumbakdan kapalaqlari uçib çiqadi. Bitta urğoçi kapalak barg ustiga 70—180 tagaça tuxum qöyadi.
Kuraş çoralari: közda yoki erta bahorda meva daraxtlarining tanasidagi eski pöstloqlari tozalanadi, butaladi, şoxlari siyraqlanadi, qurigan şoxlar qirqib, yoqiladi. Bahorda liçinkalarini yöqotiş uçun olma va b. mevali daraxtlarga gullaşdan avval yoki guldan tuşganidan keyin fozalon (2,0—4,0 l/ ga) yoki karbofos (1,0—3,0 l/ga) preparatlari sepiladi.
Sulton Alimuhamedov.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
КУРТАКХЎР (Gmetocera ocellana F.) -капалақлар туркумининг парвоналар оиласига мансуб ҳашарот. Ўрта Осиё, Ғарбий Европа, Узоқ Шарқ, Шим. Америкада тарқалган. Капалаги сариқкулранг, олдинги қанотининг орқасида кенг оқ йўли бор, қанотлари ёзилганда 1,5 см. Личинкаси аввал оқ, кейин пуштиранг, ўз. 10—13 мм. Ғумбаги ўз. 6,5—8,0 мм, қорин бўғимларида тиканлари бор. Қурти ўз. 9—12 мм, жигарранг. К. барча мева дарахтлари — олма, нок, шафтоли, олхўри ва б.нинг куртаги, ғунчаси, гули, баргини, ёзнинг иккинчи ярмида меваларини зарарлайди. К.нинг биринчи ва иккинчи ёшдаги қуртлари юпқа пилла ичида, пўстлоқ ёриқларида, кўпинча куртакларга ёпишган қуруқ барглар остида қишлайди. Кўкламда қуртлари ривожланаётган куртакларни тёшиб овқатланади (куртаклардан қурт чиқиндиси б-н ифлосланган қорамтир шира том-чилари чиқиб туради). Қуртлар мева баргларини ўзлари ажратган иплар б-н ўраб, ялтироқ пилла ичида ғумбакка айланади. Май ойининг 2-ўн кунлигида ғумбакдан капалақлари учиб чиқади. Битта урғочи капалак барг устига 70—180 тагача тухум қўяди.
Кураш чоралари: кўзда ёки эрта баҳорда мева дарахтларининг танасидаги эски пўстлоқлари тозаланади, буталади, шохлари сийрақланади, қуриган шохлар қирқиб, ёқилади. Баҳорда личинкаларини йўқотиш учун олма ва б. мевали дарахтларга гуллашдан аввал ёки гулдан тушганидан кейин фозалон (2,0—4,0 л/ га) ёки карбофос (1,0—3,0 л/га) препаратлари сепилади.
Султон Алимуҳамедов.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.