Kuşoniya

Manba: ÖzME, 5-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 825-b. — ziyouz.com

Kuşoniya — Zarafşon daryosining örta oqimida bölgan qad. viloyat va uning markaziy şahri nomi. Xitoy solnomalarida Fumo (Fumo-Çan) yoki Xe deb atalgan. K. viloyatining şarqiy çegarasi Sao viloyati (Oqdaryo şim. dagi yerdar) ga tegişli hududgaça 150 li (52 km), jan.-şarqiy çegarasi Kan (Samarqand) hududigaça 100 li (35 km), ğarbiy çegarasi An (Buxoro) hududigaça 300 li (105 km) bölgan. Uning hududi aylanasi esa 1400 li (450 km) ga yaqin masofani taşkil qilgan. Mil. av. 2— mil. 1-a.largaça K. viloyati Qanğ davlati tarkibiga kirgan, söng kuşonlar sulolasi va eftaliylarta tobe bölgan, mil. 6-a. oxiri — 7-a. 1-yarmida esa Suğd ixşidita itoat etgan.

Mazkur viloyatning markaziy şahri K. hoz. Samarqand viloyati, Kattaqörğon ş. yaqinida, Nami (Zarafşon) daryosidan bir neça km jan.roqda bölgan. U Suğdning eng obod şaharlaridan biri va Samarqand yuksalguniga qadar Zarafşon vohasining madaniy markazi edi. Uning aholisi Suğddagi qolgan barça viloyatlar aholisidan ham badavlatroq bölgan. Ma'lumotlarga köra, K. hokimining taxti oltindan yasalgan, uning saroyi devorlariga Örta Osiyo, Eron, Hindiston, Xitoy va Rim hukmdorlari suratlari çizib qöyilgan. V. V. Bartoldnnng fikriça, birgiva bino devorlarida mahalliy hamda çet el hukmdorlarining suratlari mavjud bölgan bunday şahar jahonning heç qaysi mamlakatida bölmagan. Bu esa K.ning köplab xorijiy davlatlar va ularning xalqlari b-n yaqin aloqada bölganligini körsatadi.

Ad.: Bartold V. V., Soçineniya, t. 2, ç.1, M., 1963; Şoniyozov K., Qanğ davlati va qanğlilar, T., 1990.

Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

КУШОНИЯ — Зарафшон дарёсининг ўрта оқимида бўлган қад. вилоят ва унинг марказий шаҳри номи. Хитой солномаларида Фумо (Фумо-Чан) ёки Хэ деб аталган. К. вилоятининг шарқий чегараси Цао вилояти (Оқдарё шим. даги ердар) га тегишли ҳудудгача 150 ли (52 км), жан.-шарқий чегараси Кан (Самарқанд) ҳудудигача 100 ли (35 км), ғарбий чегараси Ан (Бухоро) ҳудудигача 300 ли (105 км) бўлган. Унинг ҳудуди айланаси эса 1400 ли (450 км) га яқин масофани ташкил қилган. Мил. ав. 2— мил. 1-а.ларгача К. вилояти Қанғ давлати таркибига кирган, сўнг кушонлар сулоласи ва эфталийларта тобе бўлган, мил. 6-а. охири — 7-а. 1-ярмида эса Суғд ихшидита итоат этган.

Мазкур вилоятнинг марказий шаҳри К. ҳоз. Самарқанд вилояти, Каттақўрғон ш. яқинида, Нами (Зарафшон) дарёсидан бир неча км жан.роқда бўлган. У Суғднинг энг обод шаҳарларидан бири ва Самарқанд юксалгунига қадар Зарафшон воҳасининг маданий маркази эди. Унинг аҳолиси Суғддаги қолган барча вилоятлар аҳолисидан ҳам бадавлатроқ бўлган. Маълумотларга кўра, К. ҳокимининг тахти олтиндан ясалган, унинг саройи деворларига Ўрта Осиё, Эрон, Ҳиндистон, Хитой ва Рим ҳукмдорлари суратлари чизиб қўйилган. В. В. Бартольднннг фикрича, биргива бино деворларида маҳаллий ҳамда чет эл ҳукмдорларининг суратлари мавжуд бўлган бундай шаҳар жаҳоннинг ҳеч қайси мамлакатида бўлмаган. Бу эса К.нинг кўплаб хорижий давлатлар ва уларнинг халқлари б-н яқин алоқада бўлганлигини кўрсатади.

Ад.: Бартольд В. В., Сочинения, т. 2, ч.1, М., 1963; Шониёзов К., Қанғ давлати ва қанғлилар, Т., 1990.

Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.