Kuya

Manba: ÖzME, 5-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 826-b. — ziyouz.com

Kuya KUYA, kuyalar (Tineidae) — kapalaklar turkumiga mansub haşarotlar. Turliqanotlilar (Frenata) kenja turkumining 70 dan ortiq oilasini öz içiga oladi. Qanotlari ensiz, yozilganda 1—5 sm, oldingi qanotlari orqa qanotidan kattaroq bölişi, köpinça bo-şida tikkayib turgan tangaçalarining borligi b-n ajralib turadi. 2000 dan ortiq turi mavjud, jumladan, Örta Osiyoda 35—40 dan köp turi uçraydi. Bir qança turlari turar joylarda, omborlarda yaşaydi. K. orasida zararkunandalari köp. Kapalagi qöygan tuxumdan çiqqan qurt (liçinka) lari zarar keltiradi. Haqiqiy K.lar oilasiga mansub zararkunandalardan poya K.sining qurtlari buğdoy va javdar ösimligi poyalarini, ombor K.sining qurtlari don, meva qoqilari, pustin K.si va kiyimlari jun, junli matolar, möyna va b.ni zararlaydi; törvali K., girdak K., meva K.si olma, nok, dölana, örikning rivojlanayotgan kurtaklari, keyinçalik barglari b-n oziqlanib katta ziyon keltiradi. Karam va butguldoşlarga mansub boşqa ösimliklarga karam K.si katta zarar keltiradi. Bu K.ni ba'zi olimlar mustaqil oila deb hisoblaydi. Öyiqqanotli K.lar oilasining vakili — gulxyyri kuyasi paxtaning aşaddiy zararkuvandasi; bu oilaga yana don kuyasi, şuningdek, karantin nazoratidagi ğöza hamda kartoşka K.lari ham kiradi.

Kuraş çoralari: uy-rözğorda uçraydigan K.ga vaftalin, karam K.siga 40% li ripkord (0,1 l/ga), 20% li sumitsidin(0,3 l/ga) yoki fozalon qöllaş; don K.siga qarşi donni 25% li amböş (1,2 g/m2) yoki metil yoki metil bromid b-n dorilaş.

Sulton Alimuhamedov.

Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

КУЯ, куялар (Tineidae) — капалаклар туркумига мансуб ҳашаротлар. Турлиқанотлилар (Frenata) кенжа туркумининг 70 дан ортиқ оиласини ўз ичига олади. Қанотлари энсиз, ёзилганда 1—5 см, олдинги қанотлари орқа қанотидан каттароқ бўлиши, кўпинча бо-шида тиккайиб турган тангачаларининг борлиги б-н ажралиб туради. 2000 дан ортиқ тури мавжуд, жумладан, Ўрта Осиёда 35—40 дан кўп тури учрайди. Бир қанча турлари турар жойларда, омборларда яшайди. К. орасида зараркунандалари кўп. Капалаги қўйган тухумдан чиққан қурт (личинка) лари зарар келтиради. Ҳақиқий К.лар оиласига мансуб зараркунандалардан поя К.сининг қуртлари буғдой ва жавдар ўсимлиги пояларини, омбор К.сининг қуртлари дон, мева қоқилари, пустин К.си ва кийимлари жун, жунли матолар, мўйна ва б.ни зарарлайди; тўрвали К., гирдак К., мева К.си олма, нок, дўлана, ўрикнинг ривожланаётган куртаклари, кейинчалик барглари б-н озиқланиб катта зиён келтиради. Карам ва бутгулдошларга мансуб бошқа ўсимликларга карам К.си катта зарар келтиради. Бу К.ни баъзи олимлар мустақил оила деб ҳисоблайди. Ўйиққанотли К.лар оиласининг вакили — гулхййри куяси пахтанинг ашаддий зараркувандаси; бу оилага яна дон куяси, шунингдек, карантин назоратидаги ғўза ҳамда картошка К.лари ҳам киради.

Кураш чоралари: уй-рўзғорда учрайдиган К.га вафталин, карам К.сига 40% ли рипкорд (0,1 л/га), 20% ли сумицидин(0,3 л/га) ёки фозалон қўллаш; дон К.сига қарши донни 25% ли амбўш (1,2 г/м2) ёки метил ёки метил бромид б-н дорилаш.

Султон Алимуҳамедов.

Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.