Kuzgi tunlam
Manba: ÖzME, 5-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 753-b. — ziyouz.com
Kuzgi tunlam (Agrotis segetum Schiff.), kök qurt tunlami —tunlamlar turkumiga mansub zararkunanda kapalak. Közgi ekinlar, ğöza, qand lavlagi, kungaboqar, makkajöxori va b. (150 turdagi ösimliklar) maysalarini zararlaydigan xavfli zararkunanda.
Afrika, Yevrosiyo, şu jumladan, Örta Osiyoda tarqalgan. Örta Osiyoda ğöza (35% gaça), makkajöxori maysalariga (12— 18%), beda, kungaboqarga, begona ötlardan şöra, peçaköt va b. ga katta zarar yetkazadi. Qanotlari yoyilganda 34—45 mm. oldingi qanotlari oç-qönğirdan qoramtir tusgaça. Tuxumi sutsimon oq; 2—3 kun ötgaç, ularda qizğiş doiraçalar paydo böladi, qurtlari çiqişidan oldin esa tuxumi qorayadi. Qurtlari tuproqning 10—25 sm çuqurligida qişlaydi. Yiliga 3— 4 avlod beradi. Kişlab qolgan avlod kapalaqlari samarali harorat yiğindisi 550° bölganda (ğumbagining rivojlanişi uçun harorat 10° dan kam bölmasligi kerak) uçib çiqadi. Kapalaklarning eng köp uçib çiqişi va juda köp miqdorda tuxum qöyişi havo harorati 12—20° bölganida kuzatiladi. Tuxumlarini tarqoq holda ösimlik bargining orqasiga qöyadi. 4—15 kundan keyin tuxumdan çiqadi, ular kunduzi tuproqda yaşirinib yotadi, tunda yuzaga çiqib, maysa va yoş niholdar tanasi, kurtagi, nişini kemiradi, barglarini tyoşib taşlaydi.
Kuraş çoralari : begona ötlarni yöqotiş; közgi şudgor; kapalaklar uçişi boşlanişi közatilgan dalalarga trixogramma tarqatiladi, feromon tutqiçlar qöyiladi, 1 feromon tutqiçga bir keçada 15—20 kapalak tuşsa kimyoviy preparatlardan zolon — 2,5—3 l/ ga, detsis — 0,7 l/ga va b. insektitsidlar eritmalari purkaladi.
Sulton Apimuhamedov.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
КУЗГИ ТУНЛАМ (Agrotis segetum Schiff.), кўк қурт тунлами —тунламлар туркумига мансуб зараркунанда капалак. Кўзги экинлар, ғўза, қанд лавлаги, кунгабоқар, маккажўхори ва б. (150 турдаги ўсимликлар) майсаларини зарарлайдиган хавфли зараркунанда.
Африка, Евросиё, шу жумладан, Ўрта Осиёда тарқалган. Ўрта Осиёда ғўза (35% гача), маккажўхори майсаларига (12— 18%), беда, кунгабоқарга, бегона ўтлардан шўра, печакўт ва б. га катта зарар етказади. Қанотлари ёйилганда 34—45 мм. олдинги қанотлари оч-қўнғирдан қорамтир тусгача. Тухуми сутсимон оқ; 2—3 кун ўтгач, уларда қизғиш доирачалар пайдо бўлади, қуртлари чиқишидан олдин эса тухуми қораяди. Қуртлари тупроқнинг 10—25 см чуқурлигида қишлайди. Йилига 3— 4 авлод беради. Кишлаб қолган авлод капалақлари самарали ҳарорат йиғиндиси 550° бўлганда (ғумбагининг ривожланиши учун ҳарорат 10° дан кам бўлмаслиги керак) учиб чиқади. Капалакларнинг энг кўп учиб чиқиши ва жуда кўп миқдорда тухум қўйиши ҳаво ҳарорати 12—20° бўлганида кузатилади. Тухумларини тарқоқ ҳолда ўсимлик баргининг орқасига қўяди. 4—15 кундан кейин тухумдан чиқади, улар кундузи тупроқда яшириниб ётади, тунда юзага чиқиб, майса ва ёш ниҳолдар танаси, куртаги, нишини кемиради, баргларини тёшиб ташлайди.
Кураш чоралари : бегона ўтларни йўқотиш; кўзги шудгор; капалаклар учиши бошланиши кўзатилган далаларга трихограмма тарқатилади, феромон тутқичлар қўйилади, 1 феромон тутқичга бир кечада 15—20 капалак тушса кимёвий препаратлардан золон — 2,5—3 л/ га, децис — 0,7 л/га ва б. инсектицидлар эритмалари пуркалади.
Султон Апимуҳамедов.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.