Kuznetsk kömir havzasi
Manba: ÖzME, 5-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 755-b. — ziyouz.com
Kuznetsk kömir havzasi KUZNETSK KÖMIR HAVZASI, Kuz base — Rossiyadagi yirik kömir havzalaridan biri. RFning Kemerovo viloyatida Kuznetsk soyligi hududida joylaşgan. Umumiy mayd. 70 ming km2, şundan kömir qatlamliligi 26,7 ming, km2. Geologik tuzilişiga köra, yuqori paleozoy, mezozoy va kaynozoy erasi çökindi jinslaridan taşqil topgan. Kömirli yotqiziqlar toşkömir, perm, trias, yura, bör davrlarida hosil bölib, qavatma-qavat joylaşgan qumtoş, alevrolit, argillit va kömir qatlamlaridan iborat. Yuqori toşkömir davri yotqiziqlari ostrogek svitasi deb atalib, unda 3 ta kömir qatlami, quyi perm balaxonsk svitasida 64 ta kömir qatlami bor. Yuqori perm yotqiziqlari esa 3 svitaga bölinadi (pastdan yuqoriga): Kuznetsk svitasida 6 kömir qatlami, ilinsk svitasida 64 kömir qatlami va yeruvakovsk svitasida 105 kömir katlami bor. Quyi yura — konglomerat svitasida 19 kömir qatlami mavjud.
Sanoat ahamiyatiga ega bölgan kömir qatlamlari faqat balaxonsk, yeruvakovsk va konglomerat svitalarida (qalinligi 10—15 m) uçraydi. Kömirning tarkibida 4—9% kul, 0,3—0,65% oltingugurt, 4—45% uçuvçi gazlar bor. Balaxonsk svitasidagi kömir koks sanoati va energetikada işlatiladi. Konglomerat svitasidagi kömirdan esa energetika va kimyo sanoatida foydalaniladi. Kuznetsk havzasini qurşab olgan toğ tizmalarida temir va polimetall konlari bor.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
КУЗНЕЦК КЎМИР ҲАВЗАСИ, Куз басе — Россиядаги йирик кўмир ҳавзаларидан бири. РФнинг Кемерово вилоятида Кузнецк сойлиги ҳудудида жойлашган. Умумий майд. 70 минг км2, шундан кўмир қатламлилиги 26,7 минг, км2. Геологик тузилишига кўра, юқори палеозой, мезозой ва кайнозой эраси чўкинди жинсларидан ташқил топган. Кўмирли ётқизиқлар тошкўмир, пермь, триас, юра, бўр даврларида ҳосил бўлиб, қаватма-қават жойлашган қумтош, алевролит, аргиллит ва кўмир қатламларидан иборат. Юқори тошкўмир даври ётқизиқлари острогек свитаси деб аталиб, унда 3 та кўмир қатлами, қуйи пермь балахонск свитасида 64 та кўмир қатлами бор. Юқори пермь ётқизиқлари эса 3 свитага бўлинади (пастдан юқорига): Кузнецк свитасида 6 кўмир қатлами, ильинск свитасида 64 кўмир қатлами ва еруваковск свитасида 105 кўмир катлами бор. Қуйи юра — конгломерат свитасида 19 кўмир қатлами мавжуд.
Саноат аҳамиятига эга бўлган кўмир қатламлари фақат балахонск, еруваковск ва конгломерат свиталарида (қалинлиги 10—15 м) учрайди. Кўмирнинг таркибида 4—9% кул, 0,3—0,65% олтингугурт, 4—45% учувчи газлар бор. Балахонск свитасидаги кўмир кокс саноати ва энергетикада ишлатилади. Конгломерат свитасидаги кўмирдан эса энергетика ва кимё саноатида фойдаланилади. Кузнецк ҳавзасини қуршаб олган тоғ тизмаларида темир ва полиметалл конлари бор.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.