Kvant kuçaytirgiç
Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 273–274-b. — ziyouz.com
Kvant kuçaytirgiç - uyğongan atom, molekula va ionlarning majburiy nurlanişi hisobiga radiodiapazondagi elektromagnit tölqinlarni kuçaytiradigan qurilma. 1956 y.da AQŞ da öta yuqori çastotali elektromagnit tölqinlar va tebranişlarni kuçaytiruvçi paramagnit kristallardan yasalgan kvant kuçaytirgiçlar yaratildi. K.k.ning işi atomdagi elektronlar energiyasining kvant mexanika qonunlariga asosan özgarişiga boğliq. Şuning uçun erkin elektronlari oqimi klassik mexanika qonunlariga böysunuvçi oddiy kuçaytirgiçlardan, lampali kuçaytirgiçlardan farq qiladi. K.k.larda iştirok etuvçi paramagnit ionlarning soni özgarmaganligi sababli ularda miqdoriy özgariş şovqini bölmaydi. U past t-rada işlanganligi tufayli uning issiqlik şovqini kiçik (şovqin, asosan, spontan — öz-özidan nurlaniş b-n boğliq), sezgirligi juda yuqori. K. k.larda elektromagnit tölqin faol muhitdan ötib uyğongan faol markaz hisobiga öz energiyasini köpaytiradi. K.k.ning boşqa kuçaytirgiçlardan afzalligi — xususiy şovqinlarining pastligi va yuqori darajada sezgirligidir. K.k.lari radiofizika qurilmalari xarakteristikalarining turgunligi, sezgirligi, quvvatini oşiradi, optikada öta kuçli monoxromatik yoruğlik manbai hosil qiladi. Ulardan muhitning yoruğlik ta'sirida özgarişini örganişda, rangli va hajmiy tasvirlarni olişda, tibbiyotda, nozik köz operatsiyalarini amalga oşirişda, texnikada hisoblaş maşinalari elementlarini tuzişda, materiallarni qayta işlaşda, aloqa va lokatsiya maqsadlarida, kimyoviy reaksiyalarni boşkarişda va xalq xöjaligining turli soqalarida foydalaniladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
КВАНТ КУЧАЙТИРГИЧ - уйғонган атом, молекула ва ионларнинг мажбурий нурланиши ҳисобига радиодиапазондаги электромагнит тўлқинларни кучайтирадиган қурилма. 1956 й.да АҚШ да ўта юқори частотали электромагнит тўлқинлар ва тебранишларни кучайтирувчи парамагнит кристаллардан ясалган квант кучайтиргичлар яратилди. К.к.нинг иши атомдаги электронлар энергиясининг квант механика қонунларига асосан ўзгаришига боғлиқ. Шунинг учун эркин электронлари оқими классик механика қонунларига бўйсунувчи оддий кучайтиргичлардан, лампали кучайтиргичлардан фарқ қилади. К.к.ларда иштирок этувчи парамагнит ионларнинг сони ўзгармаганлиги сабабли уларда миқдорий ўзгариш шовқини бўлмайди. У паст т-рада ишланганлиги туфайли унинг иссиқлик шовқини кичик (шовқин, асосан, спонтан — ўз-ўзидан нурланиш б-н боғлиқ), сезгирлиги жуда юқори. К. к.ларда электромагнит тўлқин фаол муҳитдан ўтиб уйғонган фаол марказ ҳисобига ўз энергиясини кўпайтиради. К.к.нинг бошқа кучайтиргичлардан афзаллиги — хусусий шовқинларининг пастлиги ва юқори даражада сезгирлигидир. К.к.лари радиофизика қурилмалари характеристикаларининг тургунлиги, сезгирлиги, қувватини оширади, оптикада ўта кучли монохроматик ёруғлик манбаи ҳосил қилади. Улардан муҳитнинг ёруғлик таъсирида ўзгаришини ўрганишда, рангли ва ҳажмий тасвирларни олишда, тиббиётда, нозик кўз операцияларини амалга оширишда, техникада ҳисоблаш машиналари элементларини тузишда, материалларни қайта ишлашда, алоқа ва локация мақсадларида, кимёвий реакцияларни бошкаришда ва халқ хўжалигининг турли соқаларида фойдаланилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.