Kvarklar
Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 277-b. — ziyouz.com
Kvarklar (ing. quark — dudmal va sirli bir narsa) — adronlar guruhiga mansub hamma mezonlar, nuklonlar va giperonlarning har birining tarkibiy qismini taşkil etuvçi elementar zarralar va antizarralar. K. ning mavjudligi haqidagi farazni 1964 y.da bir-biridan mustaqil tarzda M. Gell-Mann va amerikalik fizik G. Sveyg olğa surgan. Bu sözni M. Gell-Man irland yozuvçisi J. Joysning «Finnegança ma'raka» (1939) romanidagi afsonaviy maxluklarning nomidan olgan. Bugungi kunda K.ning 6 turi mavjud bölib, ular quyidagi belgilar b-n ifodalanadi — i, d, s, s, t, b. K. va anti K.ning elektr zaryadlari elektron zaryadning -j yoki u qismiga teng va musbat yoki manfiy işorali bölişi mumkin. Ularning spinlari 1/2 ga teng va Fermi — Dirak statistikasiga böysunadi.
Har bir mezon bitta K. va bitta anti K. dan hamda har qanday nuklon va giperon uçta K.dan taşkil topgan. Köp yillik izlanişlarga qaramay, heç bir K. — xoh yengili, xoh oğiri hali biror marta erkin holda kuzatilmagan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
КВАРКЛАР (инг. quark — дудмал ва сирли бир нарса) — адронлар гуруҳига мансуб ҳамма мезонлар, нуклонлар ва гиперонларнинг ҳар бирининг таркибий қисмини ташкил этувчи элементар зарралар ва антизарралар. К. нинг мавжудлиги ҳақидаги фаразни 1964 й.да бир-биридан мустақил тарзда М. Гелл-Манн ва америкалик физик Г. Цвейг олға сурган. Бу сўзни М. Гелл-Ман ирланд ёзувчиси Ж. Жойснинг «Финнеганча маърака» (1939) романидаги афсонавий махлукларнинг номидан олган. Бугунги кунда К.нинг 6 тури мавжуд бўлиб, улар қуйидаги белгилар б-н ифодаланади — и, d, с, s, t, b. К. ва анти К.нинг электр зарядлари электрон заряднинг -j ёки у қисмига тенг ва мусбат ёки манфий ишорали бўлиши мумкин. Уларнинг спинлари 1/2 га тенг ва Ферми — Дирак статистикасига бўйсунади.
Ҳар бир мезон битта К. ва битта анти К. дан ҳамда ҳар қандай нуклон ва гиперон учта К.дан ташкил топган. Кўп йиллик изланишларга қарамай, ҳеч бир К. — хоҳ енгили, хоҳ оғири ҳали бирор марта эркин ҳолда кузатилмаган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.