Laguna yotqiziqlari
Manba: ÖzME, 5-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 10-b. — ziyouz.com
Laguna yotqiziqlari - lagunam hosil bölgan çökindi jinslar. L. yo. mayda qum, alevrit, gil va karbonatli balçiklardan iborat. Dengizga yaqin joylaşgan va undan sohil uyumlari çizigi b-n ajratilgan yoki u b-n böğoz (mas, Sivaş, Qoraböğozgöl) orqali birlaşgan sayoz havzalarda vujudga keladi. Laguna çökindilari anik, ifodalangan (ba'zida mavsumiy) qatlamliligi b-n tavsiflanadi. Dengiz va oqim suvning kelib quyilişidan laguna suvi şör yoki çuçuk bölişi mumkin. Çuçuksuvli lagunalarda, asosan, qum-gilli yotqiziklar va organogen çökindilar — kömir, lignit, torf; şörlanganlarida — dolomit, gips va b. minerallar (galit, mirabilit, astraxanit va h. k.) töplanadi. L. yo. şu xususiyatlari b-n dengiz va quruqlik qatlamlaridan tubdan farq qiladi. Özbekistonning jan. va ğarbida yuqori yura kesimida L. yo. 850 m kalinlikdagi oş tuzi, sulfatli toğ jinslarini, paleogen davri kesimida 350— 400 m qalinlikdagi dolomit, ohak-toş, gips, angidrit qatlamlarini taşkil qiladi. L. yo.da neft, gaz, oltingugurt (Gugurttoğ) konlari, şifo-baxş mineral suv (Surxondaryodagi Xöjaipok buloği) manbalari uçraydi. Laguna çökindilarida uçrovçi fauna turlari suv havzasining şörli darajasini körsatadi. Özbekistonda L. yo. turli yoşdagi jinslarda mavjud.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЛАГУНА ЁТҚИЗИҚЛАРИ - лагунам ҳосил бўлган чўкинди жинслар. Л. ё. майда қум, алеврит, гил ва карбонатли балчиклардан иборат. Денгизга яқин жойлашган ва ундан соҳил уюмлари чизиги б-н ажратилган ёки у б-н бўғоз (мас, Сиваш, Қорабўғозгўл) орқали бирлашган саёз ҳавзаларда вужудга келади. Лагуна чўкиндилари аник, ифодаланган (баъзида мавсумий) қатламлилиги б-н тавсифланади. Денгиз ва оқим сувнинг келиб қуйилишидан лагуна суви шўр ёки чучук бўлиши мумкин. Чучуксувли лагуналарда, асосан, қум-гилли ётқизиклар ва органоген чўкиндилар — кўмир, лигнит, торф; шўрланганларида — доломит, гипс ва б. минераллар (галит, мирабилит, астраханит ва ҳ. к.) тўпланади. Л. ё. шу хусусиятлари б-н денгиз ва қуруқлик қатламларидан тубдан фарқ қилади. Ўзбекистоннинг жан. ва ғарбида юқори юра кесимида Л. ё. 850 м калинликдаги ош тузи, сульфатли тоғ жинсларини, палеоген даври кесимида 350— 400 м қалинликдаги доломит, оҳак-тош, гипс, ангидрит қатламларини ташкил қилади. Л. ё.да нефть, газ, олтингугурт (Гугурттоғ) конлари, шифо-бахш минерал сув (Сурхондарёдаги Хўжаипок булоғи) манбалари учрайди. Лагуна чўкиндиларида учровчи фауна турлари сув ҳавзасининг шўрли даражасини кўрсатади. Ўзбекистонда Л. ё. турли ёшдаги жинсларда мавжуд.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.