Lalmikon tuz koni
Manba: ÖzME, 5-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 22-b. — ziyouz.com
Lalmikon tuz koni - Qaşqadaryo viloyatining jan.-şarqidagi kon. Dehqonobod şaharçasidan 50 km janubda, Turkmaniston çegarasiga yaqin joyda. Sigmoid körinişidagi antiklinaldan iborat. Antiklinalning uz. 6—8 km, eni 1—2,5 km. Tuz qatlamlari örta qismida yer yuzasigaça kötarilgan. Antiklinalning qanotlarida esa tuz 200— 2000 m gaça qalinlikdagi gilmoya, alevrolit, qumtoş va ohaktoşlar tagida, neogen va yuqori yura davri yotqiziqlari orasida uçraydi. 1950— 60 y.larda geologlar yuqori yura davri yotqiziqlaridagi oş tuzi qatlamlari orasida 600—1000 m çuqurlikda q.x. uçun zarur mineral öğit hisoblangan kaliy tuzining 3—5 m li qatlamlari borligini anikladilar. Tuz qatlamlaridagi kaliy xloridning miqdori 32— 35%ni taşkil etadi. Kondagi oş tuzining zaxirasi bir neça mlrd. t, kaliy tuziniki — 200 mln. t dan ziyodligi ma'lum. Tuz qatlamining qalinligi 400—450 m. Ba'zi joylarida yer osti suvlari ta'sirida tuz yuvilib ğorlar paydo bölgan. L.t.k. karvon yöli yoqasida joylaşganligi uçun 10—13-a. larda u yerdan qazib olingan tuzni savdogarlar Afğoniston, Hindiston va b. Yaqin Şarq mamlakatlariga, Buxoro, Xorazm va Farğona vodiysi şaharlariga olib borib sotganlar. Bu tuz «samarqand tuzi», «qarşi tuzi» nomi b-n maşxur bölgan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЛАЛМИКОН ТУЗ КОНИ - Қашқадарё вилоятининг жан.-шарқидаги кон. Деҳқонобод шаҳарчасидан 50 км жанубда, Туркманистон чегарасига яқин жойда. Сигмоид кўринишидаги антиклиналдан иборат. Антиклиналнинг уз. 6—8 км, эни 1—2,5 км. Туз қатламлари ўрта қисмида ер юзасигача кўтарилган. Антиклиналнинг қанотларида эса туз 200— 2000 м гача қалинликдаги гилмоя, алевролит, қумтош ва оҳактошлар тагида, неоген ва юқори юра даври ётқизиқлари орасида учрайди. 1950— 60 й.ларда геологлар юқори юра даври ётқизиқларидаги ош тузи қатламлари орасида 600—1000 м чуқурликда қ.х. учун зарур минерал ўғит ҳисобланган калий тузининг 3—5 м ли қатламлари борлигини аникладилар. Туз қатламларидаги калий хлориднинг миқдори 32— 35%ни ташкил этади. Кондаги ош тузининг захираси бир неча млрд. т, калий тузиники — 200 млн. т дан зиёдлиги маълум. Туз қатламининг қалинлиги 400—450 м. Баъзи жойларида ер ости сувлари таъсирида туз ювилиб ғорлар пайдо бўлган. Л.т.к. карвон йўли ёқасида жойлашганлиги учун 10—13-а. ларда у ердан қазиб олинган тузни савдогарлар Афғонистон, Ҳиндистон ва б. Яқин Шарқ мамлакатларига, Бухоро, Хоразм ва Фарғона водийси шаҳарларига олиб бориб сотганлар. Бу туз «самарқанд тузи», «қарши тузи» номи б-н машхур бўлган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.