Lamprofirlar
Manba: ÖzME, 5-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 26–27-b. — ziyouz.com
Lamprofirlar (yun. lampros — yaltiroq va porfir) — tomirli magmatik toğ jinsi. Gipabissal, töq rangli (melanokratli) va hosil böliş geologik şaroitlari böyiça bir-biriga yaqin bölgan tomirli magmatik jinslarning alohida guruhiga kiradi. Qolgan intruziv toğ jinslaridan kimyoviy va mineral tarkibining öziga xosligi, ulardan taşkil topgan tanalar strukturaoi va morfologiyasi b-n farqlanadi. Tarkibi işqorli va ohak-natriyli dala şpatlari, töqrang slyuda, şoh aldamçisi, amfibol, piroksen, magnetit, pirit va apatit minerallaridan taşkil topgan. Strukturasi mayda donador, ziç yoki porfirsimon. Rangi töq kulrang, qoragaça. L.ning porfirli xillarida, odatda, rangli minerallar porfirli struktura hosil qilib, porfirni ajralib çiqişi kuzatiladi. Ohak-işqorli L. spessartit, kersantit va işqorli L. esa kamptonit, alneit va b. tog jinslarini hosil qiladilar. Ayrim holda L.ning asta-sekin porfiritlarga utişi kuzatiladi.
Slyudaga boy bölişiga kura, yaltiroq, diabazeimon jinslar uçun L. termini Gyumbel tomonidan 1879 y.da kiritilgan. Keyinroq L.ga barça tuk, rangli (melanokratli) tomirli jinslar kiritilgan. L. Özbekistonning Çatqol-Qurama, Hisor, Zirabuloq-Ziyovuddin toğlarida keng tarqalgan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЛАМПРОФИРЛАР (юн. lampros — ялтироқ ва порфир) — томирли магматик тоғ жинси. Гипабиссал, тўқ рангли (меланократли) ва ҳосил бўлиш геологик шароитлари бўйича бир-бирига яқин бўлган томирли магматик жинсларнинг алоҳида гуруҳига киради. Қолган интрузив тоғ жинсларидан кимёвий ва минерал таркибининг ўзига хослиги, улардан ташкил топган таналар структураои ва морфологияси б-н фарқланади. Таркиби ишқорли ва оҳак-натрийли дала шпатлари, тўқранг слюда, шоҳ алдамчиси, амфибол, пироксен, магнетит, пирит ва апатит минералларидан ташкил топган. Структураси майда донадор, зич ёки порфирсимон. Ранги тўқ кулранг, қорагача. Л.нинг порфирли хилларида, одатда, рангли минераллар порфирли структура ҳосил қилиб, порфирни ажралиб чиқиши кузатилади. Оҳак-ишқорли Л. спессартит, керсантит ва ишқорли Л. эса камптонит, альнеит ва б. тог жинсларини ҳосил қиладилар. Айрим ҳолда Л.нинг аста-секин порфиритларга утиши кузатилади.
Слюдага бой бўлишига кура, ялтироқ, диабазеимон жинслар учун Л. термини Гюмбел томонидан 1879 й.да киритилган. Кейинроқ Л.га барча тук, рангли (меланократли) томирли жинслар киритилган. Л. Ўзбекистоннинг Чатқол-Қурама, Ҳисор, Зирабулоқ-Зиёвуддин тоғларида кенг тарқалган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.