Langarota masjidi
Manba: ÖzME, 5-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 28-b. — ziyouz.com
Langarota masjidi - Qaşqadaryo viloyati Katta Langar qişloğidagi me'moriy yodgorlik (16-a. ning birinçi yarmi). Masjid Örta Osiyo toğli hududiga xos, ikki xonaqohli, oldi peşayvonli. Ayvon sahniga ikki qator qilib baland öymakor ustunlar örnatilgan. Şipiga an'anaviy tartibda toqi terilib, tösin va vassalari çiroyli (gullar solinib) böyalgan, ular kiçik xonaqohda 4 ustunga, katta xo-naqoxda 5 ustunga tayangan. Kiçik xonaqoh ança qad. Uning köhna devori sinçli bölib, keyinroq unga tutaştirib katta xonaqoh va umumiy peşayvon solingan. Mexrob içidagi bezakli yozuvlarda 1519—20, 1562—63, 1748 va 1807—08 yillar (qurilgan va ta'mir qilingan sanalar) saqlangan. Katta xonaqohning zebziynatidagi ta'sirçanligi koşinkori bezaklaridagi gullaridadir. Mehrob va devoridagi naqş bezaklari yaxşi saqlangan. Izora jiyaklarida qora zaminga sariq va havorang koşin parçalari yopiştirilgan, kök, havorang va oq hoşiyalar berilgan. Izoralar sathi 3 xil tuzilişda yulduzçali girihlar va kora rangli «sakkizliklar» b-n qoplangan, örtasiga tillarang böyokdar işlangan. Quyi qismi asosiy satxdan kulrang marmarli silliq hoşiyalar b-n ajratilgan, zarhal b-n qoplangan.
Masjidning yuksak mahorat b-n işlanganligi uning derazalaridagi öyma ganç panjaralaridan, ustunlari, marmar poyustun va boşalaridan ham ma'lum.
Langarota makbarasidagi yodgorliklar 15-a. oxiri — 16-a. örtalarida bunyod etilgan. Nufuzli Langar şayxlari Muhammad Sodiq (1465—1545), Abul Hasan (1491—92 y.larda vafot etgan) va b.ning sağanalari, şuningdek, Temuriy malikalar sağanasi va ulardagi yozuvlar saqlangan.
Makbara (140x12,5 m) peştoq gumbazli, bir xonali (5,2x5,2), tört tomonlama kesişgan ravoqqa tayangan. Qalqonsimon bağallari törsimon, tokçalari muqarnas naqşli, ravoklari ikki qavatli rangli öyma ganç b-n qirma usulida bezatilgan. Maqbara sirtiga ğiştlar «bandak» va «mavj» uslubida terilgan.
Pölat Zohidov.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЛАНГАРОТА МАСЖИДИ - Қашқадарё вилояти Катта Лангар қишлоғидаги меъморий ёдгорлик (16-а. нинг биринчи ярми). Масжид Ўрта Осиё тоғли ҳудудига хос, икки хонақоҳли, олди пешайвонли. Айвон саҳнига икки қатор қилиб баланд ўймакор устунлар ўрнатилган. Шипига анъанавий тартибда тоқи терилиб, тўсин ва вассалари чиройли (гуллар солиниб) бўялган, улар кичик хонақоҳда 4 устунга, катта хо-нақохда 5 устунга таянган. Кичик хонақоҳ анча қад. Унинг кўҳна девори синчли бўлиб, кейинроқ унга туташтириб катта хонақоҳ ва умумий пешайвон солинган. Мехроб ичидаги безакли ёзувларда 1519—20, 1562—63, 1748 ва 1807—08 йиллар (қурилган ва таъмир қилинган саналар) сақланган. Катта хонақоҳнинг зебзийнатидаги таъсирчанлиги кошинкори безакларидаги гулларидадир. Меҳроб ва деворидаги нақш безаклари яхши сақланган. Изора жиякларида қора заминга сариқ ва ҳаворанг кошин парчалари ёпиштирилган, кўк, ҳаворанг ва оқ ҳошиялар берилган. Изоралар сатҳи 3 хил тузилишда юлдузчали гириҳлар ва кора рангли «саккизликлар» б-н қопланган, ўртасига тилларанг бўёкдар ишланган. Қуйи қисми асосий сатхдан кулранг мармарли силлиқ ҳошиялар б-н ажратилган, зарҳал б-н қопланган.
Масжиднинг юксак маҳорат б-н ишланганлиги унинг деразаларидаги ўйма ганч панжараларидан, устунлари, мармар пойустун ва бошаларидан ҳам маълум.
Лангарота макбарасидаги ёдгорликлар 15-а. охири — 16-а. ўрталарида бунёд этилган. Нуфузли Лангар шайхлари Муҳаммад Содиқ (1465—1545), Абул Ҳасан (1491—92 й.ларда вафот этган) ва б.нинг сағаналари, шунингдек, Темурий маликалар сағанаси ва улардаги ёзувлар сақланган.
Макбара (140x12,5 м) пештоқ гумбазли, бир хонали (5,2x5,2), тўрт томонлама кесишган равоққа таянган. Қалқонсимон бағаллари тўрсимон, токчалари муқарнас нақшли, равоклари икки қаватли рангли ўйма ганч б-н қирма усулида безатилган. Мақбара сиртига ғиштлар «бандак» ва «мавж» услубида терилган.
Пўлат Зоҳидов.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.