Lansetniklar
Manba: ÖzME, 5-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 32-b. — ziyouz.com
Lansetniklar (Branchiostoma, ya'ni Amphioxus) — boş skeletsizlar kenja tipiga mansub xordalilar sinfi. Uz. 8 sm gaça, tanasi lansetsimon, şaffof; xordasi tanasining oldingi uçigaça yetadi. 7 turi bor. Tipik vakili lansetnik (Brachiostoma lanceolatum, ya'ni A. lanceolatus) mö'tadil va iliq suvli dengizlarda 10—30 sm çuqurlikda kömilib yaşaydi; kumdan tanasining oldingi qismi çiqib turadi. Plankton b-n oziklanadi. Dum suzgiçi lansetga öxşaş (nomi şundan olingan). Terisi yalanğoç (tangaçalar b-n qoplanmagan). Dum suzgiçidan boşqa suzgiçlar bölmagani uçun faol harakatlanmaydi. Oğiz teşigi paypaslagiçlar b-n öralgan. Köriş va eşitiş organlari bölmaydi. Jabra yoriklari 100 juft. Terisi ostida joylaşgan Gess közçalari yordamida yoruğlikni sezadi. Ayrim jinsli. Uvildiriğini suvga taşlaydi, tuxumlari suvda uruğlanadi. Liçinkasi erkin suzib yuradi. L.ni ilk bor 1774 y.da rus olimi P. S. Pallas topgan va uni mollyuska (Umax lanceolatus) sifatida tavsiflangan. A.O.Kovalevskiy L.ni eng tuban tuzilgan xordali hayvonligini körsatib bergan. L. köpçilik dengizlarda, jumladan, Qora dengizda ham uçraydi. L. sanoat ahamiyatiga ega emas. Mahalliy xalqlar iste'mol qilişadi. L. xordalilarning kelib çiqişini tuşuntirişda nazariy ahamiyatga ega.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЛАНЦЕТНИКЛАР (Branchiostoma, яъни Amphioxus) — бош скелетсизлар кенжа типига мансуб хордалилар синфи. Уз. 8 см гача, танаси ланцетсимон, шаффоф; хордаси танасининг олдинги учигача етади. 7 тури бор. Типик вакили ланцетник (Brachiostoma lanceolatum, яъни A. lanceolatus) мўътадил ва илиқ сувли денгизларда 10—30 см чуқурликда кўмилиб яшайди; кумдан танасининг олдинги қисми чиқиб туради. Планктон б-н озикланади. Дум сузгичи ланцетга ўхшаш (номи шундан олинган). Териси яланғоч (тангачалар б-н қопланмаган). Дум сузгичидан бошқа сузгичлар бўлмагани учун фаол ҳаракатланмайди. Оғиз тешиги пайпаслагичлар б-н ўралган. Кўриш ва эшитиш органлари бўлмайди. Жабра ёриклари 100 жуфт. Териси остида жойлашган Гесс кўзчалари ёрдамида ёруғликни сезади. Айрим жинсли. Увилдириғини сувга ташлайди, тухумлари сувда уруғланади. Личинкаси эркин сузиб юради. Л.ни илк бор 1774 й.да рус олими П. С. Паллас топган ва уни моллюска (Umax lanceolatus) сифатида тавсифланган. А.О.Ковалевский Л.ни энг тубан тузилган хордали ҳайвонлигини кўрсатиб берган. Л. кўпчилик денгизларда, жумладан, Қора денгизда ҳам учрайди. Л. саноат аҳамиятига эга эмас. Маҳаллий халқлар истеъмол қилишади. Л. хордалиларнинг келиб чиқишини тушунтиришда назарий аҳамиятга эга.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.