Lantan
Manba: ÖzME, 5-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 31-b. — ziyouz.com
Lantan (yun. lanthano — bekinaman; lot. Lanthanum), La — Mendeleyev davriy sistemasining III guruhiga mansub kimyoviy element. Tartib raqami 57, at.m. 138,9055; nodir-yer elementlaridan. Tabiiy L. ikkita izotopdan taşkil topgan: 139La (99,911%) va radioaktiv 138La (0,089%, T1/22-10» i.). Atom radiusi 0,187 nm, ion radiusi (qavslarda koordinatsiyey son keltirilgan) La3+O,117 nm (6), 0,124 nm (7), 0,130 nm (8), 0,136 nm (9), 0,141 nm (10), 0,150 nm (12). Yer pöstidagi miqdori massasi jihatdan 2,9-10~3%, dengiz suvida 2,9'10~6 mg/l. Boşqa nodir yer elementlari b-n birga monatsit, bastnezit, loparit va apatit tarkibida uçraydi va ulardan ajratib olinadi. Şved olimi Brinell böyiça qattiqligi 363 MPa, mexanik işlovga oson beriladi, sof holdagi L.dan yupqa tunuka tayyorlaş mumkin. L.ning birikmalari optik şişalar, keramik materiallar, lyuminoforlar, yuqori t-rali öta ötkazgiçlar tayyorlaşda qöllaniladi. L.ni şved kimyogari K. Mosander 1839 y.da lantan «yeri» — La2O3 körinişida kaşf etgan
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЛАНТАН (юн. lanthano — бекинаман; лот. Lanthanum), La — Менделеев даврий системасининг III гуруҳига мансуб кимёвий элемент. Тартиб рақами 57, ат.м. 138,9055; нодир-ер элементларидан. Табиий Л. иккита изотопдан ташкил топган: 139La (99,911%) ва радиоактив 138La (0,089%, Т1/22-10» и.). Атом радиуси 0,187 нм, ион радиуси (қавсларда координацией сон келтирилган) La3+O,117 нм (6), 0,124 нм (7), 0,130 нм (8), 0,136 нм (9), 0,141 нм (10), 0,150 нм (12). Ер пўстидаги миқдори массаси жиҳатдан 2,9-10~3%, денгиз сувида 2,9’10~6 мг/л. Бошқа нодир ер элементлари б-н бирга монацит, бастнезит, лопарит ва апатит таркибида учрайди ва улардан ажратиб олинади. Швед олими Бринелл бўйича қаттиқлиги 363 МПа, механик ишловга осон берилади, соф ҳолдаги Л.дан юпқа тунука тайёрлаш мумкин. Л.нинг бирикмалари оптик шишалар, керамик материаллар, люминофорлар, юқори т-рали ўта ўтказгичлар тайёрлашда қўлланилади. Л.ни швед кимёгари К. Мосандер 1839 й.да лантан «ери» — La2O3 кўринишида кашф этган
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.