Lapar
Manba: ÖzME, 5-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 37-b. — ziyouz.com
Lapar — musiqiy folklor janri; voqeabandligi va kuy tuzilişi jihatidan unça murakkab bölmagan, tor diapazonli, naqarotsiz, çolğu jörligisiz aytiladigan qöşiqlarga yaqin. Ikki turi mavjud: 1) töy marosimi, xalq sayili, haşar kabi yiginlarda yigit va qizlar tomonidan tarafma-taraf bölib dialog şaklida ijro etiladigan L. Bunda davradagi qizlar navbatmanavbat xohlaganiga «L. soladi», bunga yigit javob qaytarişi kerak. Mos javob qaytarilsa, daströmol, belboğ kabi sovğalar beriladi. L.ni maxsus laparçi ayollar boşqarib boradi. Marosim L.larning kuylari, köpinça, epik tusda, nutqdoş yoki kuyçan ohanglarda böladi. Bularda, asosan, yigit va qizning muhabbat keçinmalari, orzu-umidlari aks etadi, şuningdek, yengil hajv va yumor ham qöşilib ketadi. Törtlik şaklidagi termalardan iborat bölgan L.ning bu turi, asosan, Toşkent viloyati va Jan. Qozoğiston özbeklari orasida keng tarqalgan; 2) öyin L.i. Xorazm xalfalari, Buxoro sozandalari orasida «labidan», «labi uçidan» aytiladigan, yengil xarakterdagi qöşiqlarga nisbat berilgan. Odatda, ikki kişi galma-galdan raqs tuşib ijro etadi. Kuylari yengil, öynoqi, jozibali böladi. Yakka qöşiqçi tomonidan çolğu jörligida ham raqs b-n aytiladi. Xalq orasida «Qora soç», «Oyijon», «Qilpillama», «Bilak uzuk», «Nahoru naşta» kabi L.lar ommalaşib ketgan. L. ijroçilaridan Tamaraxonim, G. Otaboyeva va b. maşxur. XalqL.lari özbek kompozi-torlari tomonidan qayta işlanib, xor, vokal-simfonik, estrada musika asarlaridan keng örin olgan. L., ba'zan, keng ma'noda, umuman qöşiq tuşunçasini ham ifodalaydi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЛАПАР — мусиқий фольклор жанри; воқеабандлиги ва куй тузилиши жиҳатидан унча мураккаб бўлмаган, тор диапазонли, нақаротсиз, чолғу жўрлигисиз айтиладиган қўшиқларга яқин. Икки тури мавжуд: 1) тўй маросими, халқ сайили, ҳашар каби йигинларда йигит ва қизлар томонидан тарафма-тараф бўлиб диалог шаклида ижро этиладиган Л. Бунда даврадаги қизлар навбатманавбат хоҳлаганига «Л. солади», бунга йигит жавоб қайтариши керак. Мос жавоб қайтарилса, дастрўмол, белбоғ каби совғалар берилади. Л.ни махсус лапарчи аёллар бошқариб боради. Маросим Л.ларнинг куйлари, кўпинча, эпик тусда, нутқдош ёки куйчан оҳангларда бўлади. Буларда, асосан, йигит ва қизнинг муҳаббат кечинмалари, орзу-умидлари акс этади, шунингдек, енгил ҳажв ва юмор ҳам қўшилиб кетади. Тўртлик шаклидаги термалардан иборат бўлган Л.нинг бу тури, асосан, Тошкент вилояти ва Жан. Қозоғистон ўзбеклари орасида кенг тарқалган; 2) ўйин Л.и. Хоразм халфалари, Бухоро созандалари орасида «лабидан», «лаби учидан» айтиладиган, енгил характердаги қўшиқларга нисбат берилган. Одатда, икки киши галма-галдан рақс тушиб ижро этади. Куйлари енгил, ўйноқи, жозибали бўлади. Якка қўшиқчи томонидан чолғу жўрлигида ҳам рақс б-н айтилади. Халқ орасида «Қора соч», «Ойижон», «Қилпиллама», «Билак узук», «Наҳору нашта» каби Л.лар оммалашиб кетган. Л. ижрочиларидан Тамарахоним, Г. Отабоева ва б. машхур. ХалқЛ.лари ўзбек компози-торлари томонидан қайта ишланиб, хор, вокал-симфоник, эстрада мусика асарларидан кенг ўрин олган. Л., баъзан, кенг маънода, умуман қўшиқ тушунчасини ҳам ифодалайди.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.