Laqay
Manba: ÖzME, 5-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 58–59-b. — ziyouz.com
Laqay LAQAY, loqay — özbeklar tarkibiga kirgan elatlardan biri. L., asosan, Buxoro xonligining Hisor va Baljuvon bekliklari hududlarida, ayrim guruhlari hoz. Surxondaryo viloyatining Denov, Tojikistonning Somoniyon, Kofarnihon, Hisor tumanlari, Xatlon viloyatining Qörğontepa va Kölob mintaqalarida muqim aholi sifatida istiqomat qilişadi. L.lar Afğonistonning Bağlon va Balx viloyatlarida, Pokistonning Karoçi ş., Saudiya Arabistonidagi Makka, Madina, Jidda ş.larida, Turkiyaning Antakiya, Istanbul mintaqalarida, Eronning Tehron viloyatidagi Qizil Hisor, Şeroz, Zohidon, Kermon, Qazvin va Hörmuzgon viloyatlarida yaşaydilar. Taxm. ma'lumotga köra, umumiy soni 500 ming kişidan ortiq. 20-a. boşlarida Hisor bekligida L.lar hisor L. lari (esanxöja, bodroqli uruğlari), Baljuvon bekligida yaşovçilarni baljuvon L.lari (bayram, törtuvul uruğlari) (hoz. Kölob L.lari) deb atalgan. Bu uruğlarning har biri, öz navbatida, yana bir qança kiçik uruğ (bölak)larga bölingan. L.lar xam özbek xalqini taşkil etgan boşqa elatlar singari hoz. yaşab turgan hududlarda şakllanib rivojlangan. L.lar çorvaçilik, yilqiçilik b-n şuğullangan. Laqay ot zoti va hisori qöylar Markaziy Osiyoda maşhur. Boy xöjaliklarda 300—400, ayrimlarida 900—1000 yilqi bölgan. 19-a. oxirlarida ötroqlaşiş jarayonida dehqonçilik b-n şuğullanişgan. L.lar öziga xos urf-odat va an'analarga ega. L. qizlari tikadigan mapremeç, juk çariğiç, aynaxalta, keşte va b. şunga öxşaş milliy madaniyat namunalari maşhur. Ayniqsa, L.larda tikiladigan torlama va bostirma taqiyalar, ya'ni milliy boş kiyimlar, öziga xos milliy madaniyat namunalari sifatida ajralib turadi. Ad.: Mallitskiy N. G., Uçebnoye posobiye po geografii Tadjikistana, T. —Samarqand, 1929; Karmişeva B. X., Uzbeki-lokaysi Yujnogo Tadjikistana, Stalinabad, 1954. Nasriddin Mamanazarov.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЛАҚАЙ, лоқай — ўзбеклар таркибига кирган элатлардан бири. Л., асосан, Бухоро хонлигининг Ҳисор ва Балжувон бекликлари ҳудудларида, айрим гуруҳлари ҳоз. Сурхондарё вилоятининг Денов, Тожикистоннинг Сомониён, Кофарниҳон, Ҳисор туманлари, Хатлон вилоятининг Қўрғонтепа ва Кўлоб минтақаларида муқим аҳоли сифатида истиқомат қилишади. Л.лар Афғонистоннинг Бағлон ва Балх вилоятларида, Покистоннинг Карочи ш., Саудия Арабистонидаги Макка, Мадина, Жидда ш.ларида, Туркиянинг Антакия, Истанбул минтақаларида, Эроннинг Теҳрон вилоятидаги Қизил Ҳисор, Шероз, Зоҳидон, Кермон, Қазвин ва Ҳўрмузгон вилоятларида яшайдилар. Тахм. маълумотга кўра, умумий сони 500 минг кишидан ортиқ. 20-а. бошларида Ҳисор беклигида Л.лар ҳисор Л. лари (эсанхўжа, бодроқли уруғлари), Балжувон беклигида яшовчиларни балжувон Л.лари (байрам, тўртувул уруғлари) (ҳоз. Кўлоб Л.лари) деб аталган. Бу уруғларнинг ҳар бири, ўз навбатида, яна бир қанча кичик уруғ (бўлак)ларга бўлинган. Л.лар хам ўзбек халқини ташкил этган бошқа элатлар сингари ҳоз. яшаб турган ҳудудларда шаклланиб ривожланган. Л.лар чорвачилик, йилқичилик б-н шуғулланган. Лақай от зоти ва ҳисори қўйлар Марказий Осиёда машҳур. Бой хўжаликларда 300—400, айримларида 900—1000 йилқи бўлган. 19-а. охирларида ўтроқлашиш жараёнида деҳқончилик б-н шуғулланишган. Л.лар ўзига хос урф-одат ва анъаналарга эга. Л. қизлари тикадиган мапремеч, жук чариғич, айнахалта, кеште ва б. шунга ўхшаш миллий маданият намуналари машҳур. Айниқса, Л.ларда тикиладиган торлама ва бостирма тақиялар, яъни миллий бош кийимлар, ўзига хос миллий маданият намуналари сифатида ажралиб туради. Ад.: Маллицкий Н. Г., Учебное пособие по географии Таджикистана, Т. —Самарқанд, 1929; Кармышева Б. X., Узбеки-локайцы Южного Таджикистана, Сталинабад, 1954. Насриддин Маманазаров.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.