Laterit
Manba: ÖzME, 5-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 52-b. — ziyouz.com
Laterit (lot. later — ğişt) — gilsimon yoki toşsimon ziç toğ jinsi. Issiq va nam iqlim şaroitidagi alyumosilikat jinslarining fizik-kimyoviy nuraşining elyuvial mahsuli. L. nuraş pöstining qalinligi 50—60 m. Rangi kizil, goho sarğiş-qizil. Asosan, temir va alyuminiy oksiddan taşkil topadi. Qattiq toşli (havoda), juda böş yoki gilli tuzilişga ega. Tarkibi böyiça bu kaolinit, temir, titan, magnetit, galluzit va gibbeit aralaşmasidir. Unda, odatda, eriydigan tuzlar, sulfatlar, karbonatlar, gidroslyudalar va montmorillonitlar guruhi minerallari yöq. Gilli L.lar osongina yöniladi va havoda tez qotiş xususiyatiga ega bölgani uçun ilgaridan Hindiston va Hindixitoyda quriliş materiali sifatida işlatiladi. L.lar b-n temir rudalari, silikatli nikel hamda xrom, kobalt va oltin konlari boğliq. L.lar ham alyuminiy olinadigan xom aşyo hisoblanadi. L.ning eng sifatli rudalari Rossiya (Voronej viloyati)da qazib olinadi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЛАТЕРИТ (лот. later — ғишт) — гилсимон ёки тошсимон зич тоғ жинси. Иссиқ ва нам иқлим шароитидаги алюмосиликат жинсларининг физик-кимёвий нурашининг элювиал маҳсули. Л. нураш пўстининг қалинлиги 50—60 м. Ранги кизил, гоҳо сарғиш-қизил. Асосан, темир ва алюминий оксиддан ташкил топади. Қаттиқ тошли (ҳавода), жуда бўш ёки гилли тузилишга эга. Таркиби бўйича бу каолинит, темир, титан, магнетит, галлузит ва гиббеит аралашмасидир. Унда, одатда, эрийдиган тузлар, сульфатлар, карбонатлар, гидрослюдалар ва монтмориллонитлар гуруҳи минераллари йўқ. Гилли Л.лар осонгина йўнилади ва ҳавода тез қотиш хусусиятига эга бўлгани учун илгаридан Ҳиндистон ва Ҳиндихитойда қурилиш материали сифатида ишлатилади. Л.лар б-н темир рудалари, силикатли никель ҳамда хром, кобальт ва олтин конлари боғлиқ. Л.лар ҳам алюминий олинадиган хом ашё ҳисобланади. Л.нинг энг сифатли рудалари Россия (Воронеж вилояти)да қазиб олинади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.