Lava
Manba: ÖzME, 5-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 4–5-b. — ziyouz.com
Lava (lot. Labes — öpiriliş) — vulkan kraterlari, yer yoriqlaridan oqib yoki otilib çiqadigan olovsimon suyuq va qovuşqoq modda (magma). L.ning sovib qotişidan effuziv toğ jinslari hosil böladi. L.ning harorati kimyoviy tarkibi va undagi gaz mikdoriga qarab keskin farq qiladi. Mac, Iile-veluç (Kamçatka) vulkani andezitli lavasining t-rasi 700—750°, Lassen-Pik (Kaliforniya) datsit lavasiniki — 75°, Klyuçi Sopkasi bazalt lavasiniki — 870—1200° bölgan. Tarkibidagi silikat kislota (SiO2)HHHr mikdoriga qarab asosli (SiO2 < 52%), örta (SiO2 > 65%) va nordon (SiO2 < 65%) L. larga bölinadi. Asosli va örta L.lardan bazalt, andezit va diabazlar paydo böladi. Nordon L. quyuqroq bölgani uçun katta maydonlarga yoyilmay dönglik (gumbaz)lar hosil qiladi. Odatda, nordon L.lar uçuvçan kompo-nentlarga boy bölib, şiddatli vulkan otilişlarini vujudga keltiradi. Nordon L.dan kvarsli porfir, liparit, datsit, felzitlar hosil böladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЛАВА (лот. Labes — ўпирилиш) — вулкан кратерлари, ер ёриқларидан оқиб ёки отилиб чиқадиган оловсимон суюқ ва қовушқоқ модда (магма). Л.нинг совиб қотишидан эффузив тоғ жинслари ҳосил бўлади. Л.нинг ҳарорати кимёвий таркиби ва ундаги газ микдорига қараб кескин фарқ қилади. Mac, Iile-велуч (Камчатка) вулкани андезитли лавасининг т-раси 700—750°, Лассен-Пик (Калифорния) дацит лавасиники — 75°, Ключи Сопкаси базальт лавасиники — 870—1200° бўлган. Таркибидаги силикат кислота (SiO2)HHHr микдорига қараб асосли (SiO2 < 52%), ўрта (SiO2 > 65%) ва нордон (SiO2 < 65%) Л. ларга бўлинади. Асосли ва ўрта Л.лардан базальт, андезит ва диабазлар пайдо бўлади. Нордон Л. қуюқроқ бўлгани учун катта майдонларга ёйилмай дўнглик (гумбаз)лар ҳосил қилади. Одатда, нордон Л.лар учувчан компо-нентларга бой бўлиб, шиддатли вулкан отилишларини вужудга келтиради. Нордон Л.дан кварцли порфир, липарит, дацит, фельзитлар ҳосил бўлади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.