Layel
Manba: ÖzME, 5-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 16-b. — ziyouz.com
Layel LAYEL, Layell Çarlz (1797.14.11, Kinnordi, Şotlandiya — 1875.22.2, London) — ingliz geologi, Oksford un-tini tugatgan (1819). 1836—37 va 1850—51 y.larda London geol. jamiyatining prezidenti. Uçlamçi davr yotqiziqlari stratigrafiyasini işlab çiqqan, metamorfik va vulkanik jarayonlarni örgangan. Toğ jinslarini çökindi, vulkanik, plutonik va metamorfik jinslarga bölişni taklif qilgan. L.ning geol. asoslari bayoniga bağişlangan eng katta asari geol. fa-nining metodologiyasini işlab çi-qişga va rivojiga katta ta'sir körsatdi. L. katastrofizm (katastrofalar nazariyasi)ga keskin qarşi çiqdi. Geologik hodisalarni aktualizm pozitsiyasidan tuşuntirdi. Dastlabki asarlarida ösimlik va hayvon turlarining özgarmasligini himoya qilsa ham keyinroq evolyutsion taraqqiyot tarafdori böldi. Eotsen, miotsen, pliotsen va pleystotsenlarni ajratdi. L.— Linney jamiyati a'zosi (1819 y.dan), Geol. jamiyati prezidenti (1835 y.dan), Qirollik jamiyati a'zosi (1826), Peterburg FA xorijiy a'zosi (1871). L. şarafiga eng muhim geol. kaşfiyotlar uçun har yili beriladigan medal ta'sis etilgan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЛАЙЕЛЬ, Лайелл Чарлз (1797.14.11, Киннорди, Шотландия — 1875.22.2, Лондон) — инглиз геологи, Оксфорд ун-тини тугатган (1819). 1836—37 ва 1850—51 й.ларда Лондон геол. жамиятининг президенти. Учламчи давр ётқизиқлари стратиграфиясини ишлаб чиққан, метаморфик ва вулканик жараёнларни ўрганган. Тоғ жинсларини чўкинди, вулканик, плутоник ва метаморфик жинсларга бўлишни таклиф қилган. Л.нинг геол. асослари баёнига бағишланган энг катта асари геол. фа-нининг методологиясини ишлаб чи-қишга ва ривожига катта таъсир кўрсатди. Л. катастрофизм (катастрофалар назарияси)га кескин қарши чиқди. Геологик ҳодисаларни актуализм позициясидан тушунтирди. Дастлабки асарларида ўсимлик ва ҳайвон турларининг ўзгармаслигини ҳимоя қилса ҳам кейинроқ эволюцион тараққиёт тарафдори бўлди. Эоцен, миоцен, плиоцен ва плейстоценларни ажратди. Л.— Линней жамияти аъзоси (1819 й.дан), Геол. жамияти президенти (1835 й.дан), Қироллик жамияти аъзоси (1826), Петербург ФА хорижий аъзоси (1871). Л. шарафига энг муҳим геол. кашфиётлар учун ҳар йили бериладиган медаль таъсис этилган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.