Leptospirozlar
Manba: ÖzME, 5-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 88-b. — ziyouz.com
Leptospirozlar - odam va hayvonlarda uçraydigan ötkir infeksion kasallik; zoonoz kasalliklar guruhiga kiradi. Leptospiralar qözğatadi, ularning 10 dan ortiq serologik guruxlari mavjud. Leptospiralar nam şaroitda uzok, yaşaydi, past haroratga çidamli. Kasallikning tabiiy, xonaki va aralaş öçoqlari bor. Tabiiy öçoqlarda, asosan, kemiruvçilar, uy şaroitida esa qoramol va qöy-eçkilar, çöçqa hamda kalamuş va siçqonlar infeksiya manbai hisoblanadi. Infeksiya kasal hayvondan odamga be-vosita muloqotda yoki teri, şuningdek, ifloslangan suv va oziq-ovqat orqali yuqadi. Kasallik şartli ravişda sariklik b-n keçadigan (Veyl-Vasilyev kasalligi, uni birinçi bölib kaşf etgan nemis olimi A.Veyl va rus olimi N.P.Vasilyev nomidan) va sariqsiz xillarga ajratiladi. Sariklik b-n keçadigan L. tösatdan qaltiriş, harorat kötarilişi, qattiq boş oğriği, köngil aynişi va qusiş b-n boşlanadi; dam-badam isitma tutişi kasallikka xos. Muskullarda kuçli oğriq, badanda mayda toşmalar böladi. Buyrak, jigar, ba'zan qon tomirlar zararlanadi. Kasallikning 4-kuniga kelib badan sarğayadi. Sariqsiz L. (suv isitmasi)da ham isitma çiqadi, muskul va böğimlar oğriydi, lekin badan sarğaymaydi, kasallikning bu şakli bir qadar yengil keçadi, deyarli asorat qolmaydi.
Hayvonlardan qoramol, qöy, eçki, ot, tuya, çöçqa, it, muşuk, parranda, yovvoyi hayvonlar va kemiruvçilarda uçraydi. Kasallik kamqonlik, sariklik, yoppasiga bola taşlaş, şilliq pardalar va teriga qon quyilişi, nekroz b-n keçadi. L. Özbekistonning barça hududlarida uçraydi. Kasallikning yaşirin davri 2—20 kun. Qoramol, qöy, eçkilarda kasallik juda ötkir rivojlanib, iştaha yöqoladi, holsizlanadi, nafas olişi va yurak urişi tezlaşadi, isitma kötariladi va 1—2 kundan keyin hayvon öladi. Kasallikdan tuzalgan hayvonlarda uzoq muddatli immunitet paydo böladi. Taşxis epizootologik ma'lumotlar, klinik belgilar, serologik usullar va lab. tekşiruviga asosan qöyiladi. Davolaş: kasallikka qarşi gi-perimmun zardob va streptomitsin, tetratsiklin işlatiladi. Oldini oliş: kemiruvçilarga qarşi kuraş, maxsus emlaş, veterinariya-sanitariya tadbirlari köriş.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЛЕПТОСПИРОЗЛАР - одам ва ҳайвонларда учрайдиган ўткир инфекцион касаллик; зооноз касалликлар гуруҳига киради. Лептоспиралар қўзғатади, уларнинг 10 дан ортиқ серологик гурухлари мавжуд. Лептоспиралар нам шароитда узок, яшайди, паст ҳароратга чидамли. Касалликнинг табиий, хонаки ва аралаш ўчоқлари бор. Табиий ўчоқларда, асосан, кемирувчилар, уй шароитида эса қорамол ва қўй-эчкилар, чўчқа ҳамда каламуш ва сичқонлар инфекция манбаи ҳисобланади. Инфекция касал ҳайвондан одамга бе-восита мулоқотда ёки тери, шунингдек, ифлосланган сув ва озиқ-овқат орқали юқади. Касаллик шартли равишда сариклик б-н кечадиган (Вейль-Васильев касаллиги, уни биринчи бўлиб кашф этган немис олими А.Вейль ва рус олими Н.П.Васильев номидан) ва сариқсиз хилларга ажратилади. Сариклик б-н кечадиган Л. тўсатдан қалтириш, ҳарорат кўтарилиши, қаттиқ бош оғриғи, кўнгил айниши ва қусиш б-н бошланади; дам-бадам иситма тутиши касалликка хос. Мускулларда кучли оғриқ, баданда майда тошмалар бўлади. Буйрак, жигар, баъзан қон томирлар зарарланади. Касалликнинг 4-кунига келиб бадан сарғаяди. Сариқсиз Л. (сув иситмаси)да ҳам иситма чиқади, мускул ва бўғимлар оғрийди, лекин бадан сарғаймайди, касалликнинг бу шакли бир қадар енгил кечади, деярли асорат қолмайди.
Ҳайвонлардан қорамол, қўй, эчки, от, туя, чўчқа, ит, мушук, парранда, ёввойи ҳайвонлар ва кемирувчиларда учрайди. Касаллик камқонлик, сариклик, ёппасига бола ташлаш, шиллиқ пардалар ва терига қон қуйилиши, некроз б-н кечади. Л. Ўзбекистоннинг барча ҳудудларида учрайди. Касалликнинг яширин даври 2—20 кун. Қорамол, қўй, эчкиларда касаллик жуда ўткир ривожланиб, иштаҳа йўқолади, ҳолсизланади, нафас олиши ва юрак уриши тезлашади, иситма кўтарилади ва 1—2 кундан кейин ҳайвон ўлади. Касалликдан тузалган ҳайвонларда узоқ муддатли иммунитет пайдо бўлади. Ташхис эпизоотологик маълумотлар, клиник белгилар, серологик усуллар ва лаб. текширувига асосан қўйилади. Даволаш: касалликка қарши ги-периммун зардоб ва стрептомицин, тетрациклин ишлатилади. Олдини олиш: кемирувчиларга қарши кураш, махсус эмлаш, ветеринария-санитария тадбирлари кўриш.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.