Leşçina
Manba: ÖzME, 5-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 94-b. — ziyouz.com
Leşçina LEŞÇINA, örmon yonğoği (Corylus) — qayindoşlar oilasiga mansub daraxt; barg tökuvçi butalar turkumi. Yevropa, Osiyo va Şim. Amerikaning örmon zonalarida 20 turi ma'lum. Oddiy turi — örmon yonğoği (C.avellana) köp tarqalgan. Uzoq Şarqda manjuriya L.si (S. mandshurica), turli bargli L. (S. heterophylla) uçraydi. Kavkazda oddiy turidan taşqari daraxtsimon L., kolxida L.si (C.colchica), pontiy L.si (S. pontica) turlari usadi. Kavkaz va Qrimda yirik funduk yoki lombard yonğoği (S. maxima) ekiladi. L.dan ihota örmonzorlari barpo etiladi. Böyi 2—5 m (gohida 8 m)gaça böladi. Guli ikki jinsli; otaliklari kuçalaga, onaliklari ikki gulli töpgulga yiğilgan. Mevasi — bir uyali, bir uruğli yonğoq. Nam va unumdor tuproqlarda, ayniqsa, sur örmon va qora tuproqlarda yaxşi usadi. Issiqqa va namlikka talabçan. Daraxti ekilgandan söng 5—6 yili hosilga kiradi. Bir tupidan 8 kg gaça yonğoq olinadi. Yonğoq tarkibida 60—70% moy mavjud. Uruğidan, baçki novdalaridan, parxiş qilib köpaytiriladi. 80 yildan köp yaşaydi.
Abduşukur Xonazarov.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЛЕШЧИНА, ўрмон ёнғоғи (Corylus) — қайиндошлар оиласига мансуб дарахт; барг тўкувчи буталар туркуми. Европа, Осиё ва Шим. Американинг ўрмон зоналарида 20 тури маълум. Оддий тури — ўрмон ёнғоғи (C.avellana) кўп тарқалган. Узоқ Шарқда манжурия Л.си (С. mandshurica), турли баргли Л. (С. heterophylla) учрайди. Кавказда оддий туридан ташқари дарахтсимон Л., колхида Л.си (C.colchica), понтий Л.си (С. pontica) турлари усади. Кавказ ва Қримда йирик фундук ёки ломбард ёнғоғи (С. maxima) экилади. Л.дан иҳота ўрмонзорлари барпо этилади. Бўйи 2—5 м (гоҳида 8 м)гача бўлади. Гули икки жинсли; оталиклари кучалага, оналиклари икки гулли тўпгулга йиғилган. Меваси — бир уяли, бир уруғли ёнғоқ. Нам ва унумдор тупроқларда, айниқса, сур ўрмон ва қора тупроқларда яхши усади. Иссиққа ва намликка талабчан. Дарахти экилгандан сўнг 5—6 йили ҳосилга киради. Бир тупидан 8 кг гача ёнғоқ олинади. Ёнғоқ таркибида 60—70% мой мавжуд. Уруғидан, бачки новдаларидан, пархиш қилиб кўпайтирилади. 80 йилдан кўп яшайди.
Абдушукур Хоназаров.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.