Leykoz

Manba: ÖzME, 5-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 69–70-b. — ziyouz.com

Leykoz (leyko...), leykemiya, oq qon — qon işlab çiqaradigan töqimalarning ösma kasalligi, bunda kömik zararlanadi va normal kon hosil bölişi jarayoni buziladi; qon yaratuvçi a'zolarda yoş patologik hujayra elementlari ösib ketadi, limfa tugunlari va talok, kattalaşadi, qonda öziga xos özgariş sodir böladi. Kasallik sababi töla-tökis aniklanmagan. L.ning kelib çiqişida virusli, endogen, kimyoviy va radiatsion nazariyalar mavjud. Ötkir L., surunkali miyeloleykoz (miyeloid turkumidagi xujayralarning hosil bölişi buziladi) va b. şakllari farqlanadi. Ötkir L.ga intoksikatsiya xos bölib, asosan, t-ra kötariladi, oğiz böşliği va tomoqda yiringli-yarali jarayonlar, qonsiraş kuzatiladi, asab sistemasi izdan çiqişi mumkin. Qon tarkibi özgarib, bunda normo-, erito- va megaloblastlar köpayib ketadi. Periferik qonda anemiya, trobotsitopeniya, leykogramma özgarişi, qon yaratilişining tösatdan töxtaşi va h.k. kuzatiladi. Surunkali L. dastlab sezilmasligi mumkin. Quvvatsizlik, boş aylanişi, köp terlaş, apatiya, bir oz harorat kötarilişi röy beradi. Bemorning suyaklari zirqirab oğriydi, me'da-içak faoliyati buziladi; jigar, talok, va limfa tugunlari kattalaşadi. Oğirroq (terminal) qollarda anemiya, trombotsitopeniya avj oladi. Leykotsitlar, xususan bazofil va eozinofillar soni ortadi. Qon va suyak punktatida yetilmagan yoş blastlar, kömik punktatida krnning limfoid elementlari giperplaziyasn röy beradi. Qonda donador leykotsitlar köpayadi, ba'zan gemolitik sindrom (q. Gemoliz) kuzatiladi. Davosi. Ötkir L .da va surunkali L. zöriqqanda bemor kasalxonada davolanadi. Rentgenoterapiya, quvvatga kiritadigan, kamqonlikka qarşi dorilar buyuriladi, qon quyiladi.

Hayvonlarda ham qon hujayralarining yetiliş jarayoni buzilişi (anaplaziya) b-n keçadi. L. b-n qoramol, qöy, eçki, ot, çöçqa, it, muşuk, parranda kasallanadi. Hayvonlardan köproq sigirlarda, parrandalardan tovuklarda uçraydi. Kasallikka radioaktiv nurlar, kimyoviy omillar, genetik buzilişlar, gormonlar balan-sining buzilişi va viruslar sabab bölişi mumkin. Kasallik hayvon soğliğiga körinarli zarar yetkazmasdan oylab va yillab davom etadi. Köpçilik hollarda bitta yoki bir qança limfa tugunlari, taloq kattalaşadi, şuningdek, ovqat hazm qiliş buziladi, holsizlaniş, oriqlaş, sigirlarda sutining kamayişi va şişlar paydo böladi. Parrandalarda, köpinça, 4 oylikdan katta tovuqlar, ba'zan kurka, ördak, ğoz va b. kasallanadi. Q.x.ga qoramollarda uçraydigan enzootik L. (limfoleykoz) va Retraviridae oilasiga mansub viruslar qözğatadigan turli L. şakllari katta iqtisodiy zarar yetkazadi.

Taşxis klinik belgilarga va lab. da qon analizlariga qarab qöyiladi. Oldini oliş: soğlom xöjaliklarda bu kasallikdan himoya çoralari köriladi. Qoramollar klinik-gemotologik tekşiruvdan ötkaziladi. Kasallik aniklansa, soğlomlaştiriş tadbirlari köriladi. L.ga çidamli zotlar yaratiladi.

Q.: Gemoliz

Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

ЛЕЙКОЗ (лейко...), лейкемия, оқ қон — қон ишлаб чиқарадиган тўқималарнинг ўсма касаллиги, бунда кўмик зарарланади ва нормал кон ҳосил бўлиши жараёни бузилади; қон яратувчи аъзоларда ёш патологик ҳужайра элементлари ўсиб кетади, лимфа тугунлари ва талок, катталашади, қонда ўзига хос ўзгариш содир бўлади. Касаллик сабаби тўла-тўкис аникланмаган. Л.нинг келиб чиқишида вирусли, эндоген, кимёвий ва радиацион назариялар мавжуд. Ўткир Л., сурункали миелолейкоз (миелоид туркумидаги хужайраларнинг ҳосил бўлиши бузилади) ва б. шакллари фарқланади. Ўткир Л.га интоксикация хос бўлиб, асосан, т-ра кўтарилади, оғиз бўшлиғи ва томоқда йирингли-ярали жараёнлар, қонсираш кузатилади, асаб системаси издан чиқиши мумкин. Қон таркиби ўзгариб, бунда нормо-, эрито- ва мегалобластлар кўпайиб кетади. Периферик қонда анемия, тробоцитопения, лейкограмма ўзгариши, қон яратилишининг тўсатдан тўхташи ва ҳ.к. кузатилади. Сурункали Л. дастлаб сезилмаслиги мумкин. Қувватсизлик, бош айланиши, кўп терлаш, апатия, бир оз ҳарорат кўтарилиши рўй беради. Беморнинг суяклари зирқираб оғрийди, меъда-ичак фаолияти бузилади; жигар, талок, ва лимфа тугунлари катталашади. Оғирроқ (терминал) қолларда анемия, тромбоцитопения авж олади. Лейкоцитлар, хусусан базофил ва эозинофиллар сони ортади. Қон ва суяк пунктатида етилмаган ёш бластлар, кўмик пунктатида крннинг лимфоид элементлари гиперплазиясн рўй беради. Қонда донадор лейкоцитлар кўпаяди, баъзан гемолитик синдром (қ. Гемолиз) кузатилади. Давоси. Ўткир Л .да ва сурункали Л. зўриққанда бемор касалхонада даволанади. Рентгенотерапия, қувватга киритадиган, камқонликка қарши дорилар буюрилади, қон қуйилади.

Ҳайвонларда ҳам қон ҳужайраларининг етилиш жараёни бузилиши (анаплазия) б-н кечади. Л. б-н қорамол, қўй, эчки, от, чўчқа, ит, мушук, парранда касалланади. Ҳайвонлардан кўпроқ сигирларда, паррандалардан товукларда учрайди. Касалликка радиоактив нурлар, кимёвий омиллар, генетик бузилишлар, гормонлар балан-сининг бузилиши ва вируслар сабаб бўлиши мумкин. Касаллик ҳайвон соғлиғига кўринарли зарар етказмасдан ойлаб ва йиллаб давом этади. Кўпчилик ҳолларда битта ёки бир қанча лимфа тугунлари, талоқ катталашади, шунингдек, овқат ҳазм қилиш бузилади, ҳолсизланиш, ориқлаш, сигирларда сутининг камайиши ва шишлар пайдо бўлади. Паррандаларда, кўпинча, 4 ойликдан катта товуқлар, баъзан курка, ўрдак, ғоз ва б. касалланади. Қ.х.га қорамолларда учрайдиган энзоотик Л. (лимфолейкоз) ва Retraviridae оиласига мансуб вируслар қўзғатадиган турли Л. шакллари катта иқтисодий зарар етказади.

Ташхис клиник белгиларга ва лаб. да қон анализларига қараб қўйилади. Олдини олиш: соғлом хўжаликларда бу касалликдан ҳимоя чоралари кўрилади. Қорамоллар клиник-гемотологик текширувдан ўтказилади. Касаллик аникланса, соғломлаштириш тадбирлари кўрилади. Л.га чидамли зотлар яратилади.

Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.