Leyşmaniyalar
Manba: ÖzME, 5-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 74-b. — ziyouz.com
Leyşmaniyalar (Leishmania) — kinetoplastidlar turkumiga mansub xivçinlilar uruği. Uz. 2—4 mkm. Ayrim sut emizuvçilar (odam, itlar), sudralib yuruvçilar hujayralarining içki paraziti. Teri va içki organlar hujayralarini jarohatlab «yomon yara» (teri leyşmaniozi) va «kalaazar» (visseral leyşmanioz) deb ataladigan kasalliklarni paydo qiladi. Qon söruvçi iskaptoparlar orqali tarqaladi. Odam xujayrasida parazitlik kiladigan davrida (leyşmanial davri) xivçini bölmaydi, iskaptopar organizmida xivçini qaytadan tiklanadi (leptomonad davri). Odamda 3 turi: teri leyşmaniozini paydo qiladigan tropik L. (L.tropika), teri şilimşiğini paydo kiladigan braziliya leyşmaniyasi (L.brasilien sis), visseral (içki) leyşmaniozni paydo kiladigan Donovan L.i. (L.donovani) parazitlik qiladi. Tabiatda L. tarqalişining asosiy manbai yumronqoziqlar hisoblanadi. Özbekistonning ayrim jan. hududlarida tropik L. «yomon yara» paydo qiladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЛЕЙШМАНИЯЛАР (Leishmania) — кинетопластидлар туркумига мансуб хивчинлилар уруғи. Уз. 2—4 мкм. Айрим сут эмизувчилар (одам, итлар), судралиб юрувчилар ҳужайраларининг ички паразити. Тери ва ички органлар ҳужайраларини жароҳатлаб «ёмон яра» (тери лейшманиози) ва «калаазар» (висцерал лейшманиоз) деб аталадиган касалликларни пайдо қилади. Қон сўрувчи искаптопарлар орқали тарқалади. Одам хужайрасида паразитлик киладиган даврида (лейшманиал даври) хивчини бўлмайди, искаптопар организмида хивчини қайтадан тикланади (лептомонад даври). Одамда 3 тури: тери лейшманиозини пайдо қиладиган тропик Л. (L.tropika), тери шилимшиғини пайдо киладиган бразилия лейшманияси (L.brasilien sis), висцерал (ички) лейшманиозни пайдо киладиган Донован Л.и. (L.donovani) паразитлик қилади. Табиатда Л. тарқалишининг асосий манбаи юмронқозиқлар ҳисобланади. Ўзбекистоннинг айрим жан. ҳудудларида тропик Л. «ёмон яра» пайдо қилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.