Liman suğoriş
Manba: ÖzME, 5-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 121-b. — ziyouz.com
Liman suğoriş LIMAN SUĞORIŞ, liman usulida suğoriş - yerni erta bahorda erigan qor va daryolarning toşqin suvlarini limanlarda tutib qoliş b-n bir marta bostirib suğoriş. Ekinlar yetiştiriş uçun tuproqda yetarli nam töplaş maqsadlarida ötkaziladi. L.s. yarim qurğoqçil mintaqalar (Volgaböyi, Şim. Kavkaz, Ğarbiy va Şarqiy Sibirning çöl mintaqalari, Ukraina, Qozoğiston va b.)ning ösimliklar uçun bahorgi bir marta bostirib suğoriş va söngra yozgi yoğinlar hisobiga tuproqda töplanadigan nam zaxirasi kifoya qiladigan şaroitlarida qöllaniladi. Doimiy sugoriş usuliga qaraganda jön va 9—30 marta arzonga tuşadi. Limanni barpo etişga qilingan xarajat qöşimça hosil evaziga 1—4 yilda qoplanadi.
Limanlarning turiga qarab turli ekinlar yetiştiriladi. Liman suğoriş tuproq paydo böliş jarayonini özgartiriş b-n birga ekinlar hosildorligini oşirişga olib keladi. Su-ğorişning boşqa turlarini qöllaş mumkin bölmagan joylarda örmon daraxtlarini L.s. muhim ahamiyat kasb etadi.
L.s. nişabligi kiçik (0,001—0,002) va tekis relyefli joylarda yuqori samara beradi. Relyefning quyi hamda örta va yuqori qismlarida sun'iy tösiq hosil qiliş yöli b-n limanlar barpo etiş mumkin. Suğoriladigan maydon — limanlarda suv maxsus tuproq tösiqlar, töğonlar va turliça gidrotexnik inşootlar yordamida tutib qolinadi va dalalar böylab taqsimlanadi. Tuproqqa singib ketmagan ortiqça suv suvçiqargiçlar orqali taşlab yuboriladi. Limanlar oddiy va poğonali, sayoz va çuqur suvli turlarga bölinadi.
Ziyomiddin Artukmetov, Abdurahim Ermatov.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЛИМАН СУҒОРИШ, лиман усулида суғориш - ерни эрта баҳорда эриган қор ва дарёларнинг тошқин сувларини лиманларда тутиб қолиш б-н бир марта бостириб суғориш. Экинлар етиштириш учун тупроқда етарли нам тўплаш мақсадларида ўтказилади. Л.с. ярим қурғоқчил минтақалар (Волгабўйи, Шим. Кавказ, Ғарбий ва Шарқий Сибирнинг чўл минтақалари, Украина, Қозоғистон ва б.)нинг ўсимликлар учун баҳорги бир марта бостириб суғориш ва сўнгра ёзги ёғинлар ҳисобига тупроқда тўпланадиган нам захираси кифоя қиладиган шароитларида қўлланилади. Доимий сугориш усулига қараганда жўн ва 9—30 марта арзонга тушади. Лиманни барпо этишга қилинган харажат қўшимча ҳосил эвазига 1—4 йилда қопланади.
Лиманларнинг турига қараб турли экинлар етиштирилади. Лиман суғориш тупроқ пайдо бўлиш жараёнини ўзгартириш б-н бирга экинлар ҳосилдорлигини оширишга олиб келади. Су-ғоришнинг бошқа турларини қўллаш мумкин бўлмаган жойларда ўрмон дарахтларини Л.с. муҳим аҳамият касб этади.
Л.с. нишаблиги кичик (0,001—0,002) ва текис рельефли жойларда юқори самара беради. Рельефнинг қуйи ҳамда ўрта ва юқори қисмларида сунъий тўсиқ ҳосил қилиш йўли б-н лиманлар барпо этиш мумкин. Суғориладиган майдон — лиманларда сув махсус тупроқ тўсиқлар, тўғонлар ва турлича гидротехник иншоотлар ёрдамида тутиб қолинади ва далалар бўйлаб тақсимланади. Тупроққа сингиб кетмаган ортиқча сув сувчиқаргичлар орқали ташлаб юборилади. Лиманлар оддий ва поғонали, саёз ва чуқур сувли турларга бўлинади.
Зиёмиддин Артукметов, Абдураҳим Эрматов.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.