Limfa sistemasi
Manba: ÖzME, 5-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 125-b. — ziyouz.com
Limfa sistemasi - odam va umurtqali hayvonlarda töqima va a'zolardan limfa olib ketib, venoz sistemasiga quyadigan kapillyarlar va b. tomirlar, tuzilmalar. OdamningL.s. — limfa kapillyarlari turi, limfa tomirlari çitali, limfa tugunlari hamda ikkita limfa yölidan taşkil topgan. L.s. töqimalararo suyuqlikning ortiqçasini çiqariş va uni venoz oqimga qayta ötkizişda, töqimalardan kapillyar qon tomirlarga sörilmagan oqsil moddalar, kolloid eritmalarning özlaştirilişida qatnaşadi. L.s. yuraktomir sistemasiga kiradi. Limfa kapillyarlari boş qismi berk sirtmoq va börtmalar hosil qiluvçi turli şakldagi nayçalardan iborat. Ular boş va orqa miya, taloq, toğay, köz oqi hamda gavhari va platsentadan taşqari barça a'zolarda mavjud. Limfa kapillyarlarining diametri qon tomir kapillyarlarnikidan bir neça marta ortiq. Ular devori yuqori ötkazuvçanlikka ega. Limfa kapillyarlari töridan limfa tomirlari şakllanib, ularda limfa oqimini yönaltirib turadigan klapanlar (qopqoqçalar) böladi. Limfa tomirlari qovuzloqli çigallar hosil qiladi. Bu çigallardan a'zolar içidagi limfa tomirlari şakllanib, ular a'zodan çi-qadigan limfa tomirlariga aylanadi. Har bir içki a'zoda yuza va çuqur joy-laşgan limfa tomirlari farq qilinadi. Odam tanasida ham teridan, teri osti yog qatlami va fassiyalardan boşlanuvçi yuza limfa kapillyarlari bor. Çuqur limfa tomirlari suyak, suyak ust pardasi, böğimlar, muskullar, nervlar va qon tomirlardan kapillyarlar b-n boşlanadi. Limfa tomirlari tegişli joylarda yöğonlaşib, limfa tugunlarini hosil qiladi. Töqima suyuqligining bosimi, limfa yigilişi hamda gavda muskullarining qis-qarişi tufayli limfa L.s. böylab harakatlanadi. A'zodan taşqaridagi limfa tomirlari yaqinda joylaşgan limfa tugunlariga quyiladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЛИМФА СИСТЕМАСИ - одам ва умуртқали ҳайвонларда тўқима ва аъзолардан лимфа олиб кетиб, веноз системасига қуядиган капиллярлар ва б. томирлар, тузилмалар. ОдамнингЛ.с. — лимфа капиллярлари тури, лимфа томирлари читали, лимфа тугунлари ҳамда иккита лимфа йўлидан ташкил топган. Л.с. тўқималараро суюқликнинг ортиқчасини чиқариш ва уни веноз оқимга қайта ўткизишда, тўқималардан капилляр қон томирларга сўрилмаган оқсил моддалар, коллоид эритмаларнинг ўзлаштирилишида қатнашади. Л.с. юрактомир системасига киради. Лимфа капиллярлари бош қисми берк сиртмоқ ва бўртмалар ҳосил қилувчи турли шаклдаги найчалардан иборат. Улар бош ва орқа мия, талоқ, тоғай, кўз оқи ҳамда гавҳари ва плацентадан ташқари барча аъзоларда мавжуд. Лимфа капиллярларининг диаметри қон томир капиллярларникидан бир неча марта ортиқ. Улар девори юқори ўтказувчанликка эга. Лимфа капиллярлари тўридан лимфа томирлари шаклланиб, уларда лимфа оқимини йўналтириб турадиган клапанлар (қопқоқчалар) бўлади. Лимфа томирлари қовузлоқли чигаллар ҳосил қилади. Бу чигаллардан аъзолар ичидаги лимфа томирлари шаклланиб, улар аъзодан чи-қадиган лимфа томирларига айланади. Ҳар бир ички аъзода юза ва чуқур жой-лашган лимфа томирлари фарқ қилинади. Одам танасида ҳам теридан, тери ости ёг қатлами ва фасциялардан бошланувчи юза лимфа капиллярлари бор. Чуқур лимфа томирлари суяк, суяк уст пардаси, бўғимлар, мускуллар, нервлар ва қон томирлардан капиллярлар б-н бошланади. Лимфа томирлари тегишли жойларда йўғонлашиб, лимфа тугунларини ҳосил қилади. Тўқима суюқлигининг босими, лимфа йигилиши ҳамда гавда мускулларининг қис-қариши туфайли лимфа Л.с. бўйлаб ҳаракатланади. Аъзодан ташқаридаги лимфа томирлари яқинда жойлашган лимфа тугунларига қуйилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.