Lingvistik qonun
Manba: ÖzME, 5-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 129-b. — ziyouz.com
Lingvistik qonun - biror tilga yoki bir neça turli tillarga xos bölgan umumiy qoida, qonuniyat; muayyan til birliklari örtasidagi u yoki bu munosabatlarning muntazam va izçil aks etişi. L.q. içki va taşqi qonunlarga ajratiladi. Tildagi mumkin kadar ustuvor va mustaqil rivoj-laniş uning içki krnunlari nomini olgan. Bu krnunlar umumiy va xususiy turlarga bölinadi. Barça tillarga va ulardagi bosqiçlarga tegişli bölgan qonun va tamoyillar içki umumiy, ba'zi tillar va til guruhlariga tegişli qonun va tamoyillar içki xususiy krnunlar deb yuritiladi. Keyingi davrda tildagi içki umumiy krnunlar örnini jahon tillariga xos universaliyalar ola boşladi. Tildagi içki xususiy krnunlarga ba'zi tillarga xos xususiyatlar, maye. german va turkiy tillariga xos umlaut va singarmonizm kabilar kiradi. Tilning taşqi qonunlari uning mazmun jihati b-n boğlanadi va ular umumiy hamda xususiy turlarga bölinadi. Umumiy taşqi qonunlar til tarixining jamiyat tarixi b-n boğlanişida namoyon böladi. Xalqlarning davomiy aloqalari tilda öz aksini topadi, köpgina sözlar özlaşadi. Taşqi xususiy til qonunlariga boşqa tildan özlaşgan fonemaning şu tilga moslaşuvi misol böla oladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЛИНГВИСТИК ҚОНУН - бирор тилга ёки бир неча турли тилларга хос бўлган умумий қоида, қонуният; муайян тил бирликлари ўртасидаги у ёки бу муносабатларнинг мунтазам ва изчил акс этиши. Л.қ. ички ва ташқи қонунларга ажратилади. Тилдаги мумкин кадар устувор ва мустақил ривож-ланиш унинг ички крнунлари номини олган. Бу крнунлар умумий ва хусусий турларга бўлинади. Барча тилларга ва улардаги босқичларга тегишли бўлган қонун ва тамойиллар ички умумий, баъзи тиллар ва тил гуруҳларига тегишли қонун ва тамойиллар ички хусусий крнунлар деб юритилади. Кейинги даврда тилдаги ички умумий крнунлар ўрнини жаҳон тилларига хос универсалиялар ола бошлади. Тилдаги ички хусусий крнунларга баъзи тилларга хос хусусиятлар, мае. герман ва туркий тилларига хос умлаут ва сингармонизм кабилар киради. Тилнинг ташқи қонунлари унинг мазмун жиҳати б-н боғланади ва улар умумий ҳамда хусусий турларга бўлинади. Умумий ташқи қонунлар тил тарихининг жамият тарихи б-н боғланишида намоён бўлади. Халқларнинг давомий алоқалари тилда ўз аксини топади, кўпгина сўзлар ўзлашади. Ташқи хусусий тил қонунларига бошқа тилдан ўзлашган фонеманинг шу тилга мослашуви мисол бўла олади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.