Lingvistik tahlil
Manba: ÖzME, 5-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 128-b. — ziyouz.com
Lingvistik tahlil - til, nutq birliklarini uni taşkil etuvçi qismlari, mazmuni, vazifasi va b. xususiyatlari nuqtai nazaridan tadqiq etiş, til (nutq) birliklarining aniq holatini belgilaş. Mac, hosildorlikni sözida ikki asil til hodisasi mavjud bölib, u xuddi şu hodisalar nuqtai nazaridan tahlil etilişi mumkin: 1) söz yasalişi hodisasi; 2) şakl yasaliş hodisasi (morfologik hodisa). Bu sözda ikkita yasama söz mavjud bölib, söz yasalişi tah-lilida xar bir yasama sözning tarkibi va bu tarkibiy qismlarning mohiyati, vazifasi, ma'nosi va ş.k. belgilanadi. Bunda: qosildor yasama söz ekani, u söz yasaliş asosi hosil va söz yasovçi dor qöşimçasidan iborat tarkibiy kiyem ga egaligi, söz yasaliş asosi (hosil) ot turkumiga oidligi, dor qöşimçasining qaysi turkumga oid sözdan qaysi turkumga mansub suz va qanday ma'noli söz yasaşi xamda uning boşqa xususiyatlari qayd etiladi. Hosildorlik yasamasözining taxlili ham xuddi şu tarzda olib boriladi, ya'ni u yasama söz ekani, unda hosildor söz yasaliş asosi, lik suz yasovçi quşimça ekani, şuningdek, bu qöşimçaning ma'nosi va b. xususiyatlari qayd etiladi. Morfologik tahlilda qosildorlik suzining ot ekanligi, -n i qöşimçasi şu söz (ot)ning tuşum kelişik şaklini yasaşi, uning ma'nosi va ş.k. qayd etiladi. L.t.ning yana quyidagi turlari farqlanadi: 1) leksikologik tahlil; 2) frazeologik taxlil; 3) semasiologik taxlil; 4) fonetik tahlil; 5) imloviy taxlil; 6) orfoe-pik taxlil; 7) morfem taxlil; 8) sintaktik tahlil; 9) punktuatsion tahlil; 10) uslubiy taxlil; 11) etimologik taxlil.
Azim Hojiyev.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЛИНГВИСТИК ТАҲЛИЛ - тил, нутқ бирликларини уни ташкил этувчи қисмлари, мазмуни, вазифаси ва б. хусусиятлари нуқтаи назаридан тадқиқ этиш, тил (нутқ) бирликларининг аниқ ҳолатини белгилаш. Mac, ҳосилдорликни сўзида икки асил тил ҳодисаси мавжуд бўлиб, у худди шу ҳодисалар нуқтаи назаридан таҳлил этилиши мумкин: 1) сўз ясалиши ҳодисаси; 2) шакл ясалиш ҳодисаси (морфологик ҳодиса). Бу сўзда иккита ясама сўз мавжуд бўлиб, сўз ясалиши таҳ-лилида хар бир ясама сўзнинг таркиби ва бу таркибий қисмларнинг моҳияти, вазифаси, маъноси ва ш.к. белгиланади. Бунда: қосилдор ясама сўз экани, у сўз ясалиш асоси ҳосил ва сўз ясовчи дор қўшимчасидан иборат таркибий кием га эгалиги, сўз ясалиш асоси (ҳосил) от туркумига оидлиги, дор қўшимчасининг қайси туркумга оид сўздан қайси туркумга мансуб суз ва қандай маъноли сўз ясаши хамда унинг бошқа хусусиятлари қайд этилади. Ҳосилдорлик ясамасўзининг тахлили ҳам худди шу тарзда олиб борилади, яъни у ясама сўз экани, унда ҳосилдор сўз ясалиш асоси, лик суз ясовчи қушимча экани, шунингдек, бу қўшимчанинг маъноси ва б. хусусиятлари қайд этилади. Морфологик таҳлилда қосилдорлик сузининг от эканлиги, -н и қўшимчаси шу сўз (от)нинг тушум келишик шаклини ясаши, унинг маъноси ва ш.к. қайд этилади. Л.т.нинг яна қуйидаги турлари фарқланади: 1) лексикологик таҳлил; 2) фразеологик тахлил; 3) семасиологик тахлил; 4) фонетик таҳлил; 5) имловий тахлил; 6) орфоэ-пик тахлил; 7) морфем тахлил; 8) синтактик таҳлил; 9) пунктуацион таҳлил; 10) услубий тахлил; 11) этимологик тахлил.
Азим Ҳожиев.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.