Lissabon zilzilasi
Manba: ÖzME, 5-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 142-b. — ziyouz.com
Lissabon zilzilasi - Portugaliyada sodir bölgan zilzila. 1755 y. 1 noyab. soat 940 da röy bergan. Portugaliya tarixidagi eng kuçli zilzila bölib, juda katta talafot keltirgan. Zilzila oqibatida taxm. 60 ming kişi ölgan, 17 ming uy, 32 monastir, 53 saroy buzilgan. Kuçli yonğinlar çiqqan. Öşa davrda yer tebranişini yozib oluvçi seysmograflar bölmagan. Lekin, maşhur seysmologlar Gutenberg va Rixterlarning fikriça, zilzila magnitudasi 8,75—9 ga yetgan. Ba'zi seysmologlarning ta'kidlaşiça, zilzila magnitudasi 8,6 dan oşmagan. Zilzila 2,5 mln. km2 maydonda Lissabon ş.dan 2200 km masofagaça sezilgan. Tebraniş Portugaliya va Ispaniyadan taşqari Afrika şim.da, Yevropa qit'asida esa Skandinaviya mamlakatlariga qadar yetib borgan. Suv havzalarida sunami va seyşlar (zilzila natijasida dengiz va köllarda yuz bergan suvning rezonans çayqaliş hodisasi) kuzatilgan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЛИССАБОН ЗИЛЗИЛАСИ - Португалияда содир бўлган зилзила. 1755 й. 1 нояб. соат 940 да рўй берган. Португалия тарихидаги энг кучли зилзила бўлиб, жуда катта талафот келтирган. Зилзила оқибатида тахм. 60 минг киши ўлган, 17 минг уй, 32 монастир, 53 сарой бузилган. Кучли ёнғинлар чиққан. Ўша даврда ер тебранишини ёзиб олувчи сейсмографлар бўлмаган. Лекин, машҳур сейсмологлар Гутенберг ва Рихтерларнинг фикрича, зилзила магнитудаси 8,75—9 га етган. Баъзи сейсмологларнинг таъкидлашича, зилзила магнитудаси 8,6 дан ошмаган. Зилзила 2,5 млн. км2 майдонда Лиссабон ш.дан 2200 км масофагача сезилган. Тебраниш Португалия ва Испаниядан ташқари Африка шим.да, Европа қитъасида эса Скандинавия мамлакатларига қадар етиб борган. Сув ҳавзаларида цунами ва сейшлар (зилзила натижасида денгиз ва кўлларда юз берган сувнинг резонанс чайқалиш ҳодисаси) кузатилган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.