Listerioz
Manba: ÖzME, 5-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 143–144-b. — ziyouz.com
Listerioz LISTERIOZ, listerellyoz, nevrellyoz — odam va hayvonlarda uçraydigan yukumli zooantroponoz kasallik. Qözğatuvçisi Listeria monocytogenes bakteriyasi. Kasallik manbai siçqonsimon kemiruvçilar, bemor va kasal hayvonlar. Odam L. b-n oğrigan hayvonning göşti, tuxumi, sutini iste'mol qilganida, molxonadagi kanalar çaqqanida zararlanadi, ba'zan nafas yöllari orqali ham yuqişi mumkin. L. köpgina mamlakatlarda sporadik tarzda vaqti-vakti b-n uçrab turadi. Kasallik diagnozi serologik va bakterio-logik tahlil natijalariga asoslanib qöyiladi. Davo — antibiotiklar.
Hayvonlarda kasallik markaziy nerv sistemasining zararlanişi, bola taşlaş, mastit va septik kurinişlar b-n keçadi. Kasallik b-n qoramol, qöy, eçki, çöçqa, ot, quyon, parrandalar kasallanadi. Kasallik ötkir, yarim ötkir, ba'zan surunkali tarzda ötadi. Kasallikning yaşirin davri 7—30 kun davom etib, hayvon holsizlanadi, harorati kötariladi, yurak faoliyati susayadi, boşini orkega taşlab yoki böynini egib yuradi, böyin muskuli tortişadi. Pastki jaği falajlanib, sölagi oqadi, iştahasi yöqoladi, qaltiraydi, köz va oğiz şilliq pardalari zararlanadi, közi körmadi. Qöylarda köpinça markaziy nerv sistemasi faoliyatining buzilişi kuzatiladi va kasallikning 3—7-kunlari hayvon öladi.
Davolaş: kasallikning boşlanğiç davrida antibiotiklar (tetratsiklin, terramitsin, streptomitsin), sulfanilamidlar beriladi.
Oldini oliş: hayvonlarni alo-hida saqlaş, sanitariya-gigiyena qoidalariga rioya qiliş, molxonalardan kemiruvçilarni yöqotiş, nerv sistemasi zararlangan kasal hayvonlarni ajratib, kuşxonaga jönatiş, dezinfeksiya va deratizatsiya ötkazişdan iborat.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЛИСТЕРИОЗ, листереллёз, невреллёз — одам ва ҳайвонларда учрайдиган юкумли зооантропоноз касаллик. Қўзғатувчиси Listeria monocytogenes бактерияси. Касаллик манбаи сичқонсимон кемирувчилар, бемор ва касал ҳайвонлар. Одам Л. б-н оғриган ҳайвоннинг гўшти, тухуми, сутини истеъмол қилганида, молхонадаги каналар чаққанида зарарланади, баъзан нафас йўллари орқали ҳам юқиши мумкин. Л. кўпгина мамлакатларда спорадик тарзда вақти-вакти б-н учраб туради. Касаллик диагнози серологик ва бактерио-логик таҳлил натижаларига асосланиб қўйилади. Даво — антибиотиклар.
Ҳайвонларда касаллик марказий нерв системасининг зарарланиши, бола ташлаш, мастит ва септик куринишлар б-н кечади. Касаллик б-н қорамол, қўй, эчки, чўчқа, от, қуён, паррандалар касалланади. Касаллик ўткир, ярим ўткир, баъзан сурункали тарзда ўтади. Касалликнинг яширин даври 7—30 кун давом этиб, ҳайвон ҳолсизланади, ҳарорати кўтарилади, юрак фаолияти сусаяди, бошини оркэга ташлаб ёки бўйнини эгиб юради, бўйин мускули тортишади. Пастки жағи фалажланиб, сўлаги оқади, иштаҳаси йўқолади, қалтирайди, кўз ва оғиз шиллиқ пардалари зарарланади, кўзи кўрмади. Қўйларда кўпинча марказий нерв системаси фаолиятининг бузилиши кузатилади ва касалликнинг 3—7-кунлари ҳайвон ўлади.
Даволаш: касалликнинг бошланғич даврида антибиотиклар (тетрациклин, террамицин, стрептомицин), сульфаниламидлар берилади.
Олдини олиш: ҳайвонларни ало-ҳида сақлаш, санитария-гигиена қоидаларига риоя қилиш, молхоналардан кемирувчиларни йўқотиш, нерв системаси зарарланган касал ҳайвонларни ажратиб, кушхонага жўнатиш, дезинфекция ва дератизация ўтказишдан иборат.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.