Litologik-fatsial xaritalar
Manba: ÖzME, 5-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 155–156-b. — ziyouz.com
Litologik-fatsial xaritalar LITOLOGIK-FATSIAL XARITALAR, litologik - paleografik xaritalar — muayyan geologik yoşdagi çökindi va çökindi-vulkanogen jinslar litologik tarkibi va kalinligining tektonik rejimi va ular sedimentatsiyasining tabiiy-geografik şaroitlariga boğliq holda fazoviy özgarişlarini aks ettiradi. Bir xaritada belgilar majmuasining bir biriga mos holda tasvirlaş belgilaşning turli sistemalari yordamida: qatlamlar litologik tarkibi — ştrix belgilari b-n; ularning qalinligi — uzluksiz çiziklar (izopaxitlar) b-n; paleogeografik şaroitlar quyuq rangli fonda; çaqiq jinslar va oqimlar yönalişi — harakat çiziqlari (strelka) b-n; öziga xos autigen minerallar va litologik fatsial hamda iqlim zonalari çegarasini belgilovçi organik krldiklari — masştabdan taşqari şartli belgilar b-n amalga oşiriladi. Barça şartli belgilar ularning izohlari b-n şartli belgilar jadvaliga olib çiqiladi.
L.-f.x. xaritalaştirilayotgan region öramida quruqyaik va suv havzalarining u yoki bu geologik davrda taqsimlanişi, quruqlik va dengiz tubining taxmin qilingan relyefi, qadimgi daryo vodiylari holati, turli çökişşlar töplangan joylar, iqlimiy zonallik va ötmişning boşqa tabiiy-geografik holatlarini aks ettiradi. Regionning barça çökindilari kesmasini uzluksiz (asrma-asr) qamrab olgan L.-f.x. seriyasi çökindilar töplanişi va mu-hitning tabiiy geografik taraqqiyotini aks ettiradi va ular örtasidagi boğliklikni aniklaşga hamda fauna va floraning şaroitlari va tarqalişini va çukindi, foydali kazilmalarning şakllanişini tiklaşga imkon beradi. L.-f.x. 1967—69 y.larda naşr etilgan 4 jildli «Litologiya-paleogeografik xaritalar atlasi»da berilgan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЛИТОЛОГИК-ФАЦИАЛ ХАРИТАЛАР, литологик - палеографик хариталар — муайян геологик ёшдаги чўкинди ва чўкинди-вулканоген жинслар литологик таркиби ва калинлигининг тектоник режими ва улар седиментациясининг табиий-географик шароитларига боғлиқ ҳолда фазовий ўзгаришларини акс эттиради. Бир харитада белгилар мажмуасининг бир бирига мос ҳолда тасвирлаш белгилашнинг турли системалари ёрдамида: қатламлар литологик таркиби — штрих белгилари б-н; уларнинг қалинлиги — узлуксиз чизиклар (изопахитлар) б-н; палеогеографик шароитлар қуюқ рангли фонда; чақиқ жинслар ва оқимлар йўналиши — ҳаракат чизиқлари (стрелка) б-н; ўзига хос аутиген минераллар ва литологик фациаль ҳамда иқлим зоналари чегарасини белгиловчи органик крлдиклари — масштабдан ташқари шартли белгилар б-н амалга оширилади. Барча шартли белгилар уларнинг изоҳлари б-н шартли белгилар жадвалига олиб чиқилади.
Л.-ф.х. хариталаштирилаётган регион ўрамида қуруқяик ва сув ҳавзаларининг у ёки бу геологик даврда тақсимланиши, қуруқлик ва денгиз тубининг тахмин қилинган рельефи, қадимги дарё водийлари ҳолати, турли чўкишшлар тўпланган жойлар, иқлимий зоналлик ва ўтмишнинг бошқа табиий-географик ҳолатларини акс эттиради. Регионнинг барча чўкиндилари кесмасини узлуксиз (асрма-аср) қамраб олган Л.-ф.х. серияси чўкиндилар тўпланиши ва му-ҳитнинг табиий географик тараққиётини акс эттиради ва улар ўртасидаги боғликликни аниклашга ҳамда фауна ва флоранинг шароитлари ва тарқалишини ва чукинди, фойдали казилмаларнинг шаклланишини тиклашга имкон беради. Л.-ф.х. 1967—69 й.ларда нашр этилган 4 жилдли «Литология-палеогеографик хариталар атласи»да берилган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.