Litoral
Manba: ÖzME, 5-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 157-b. — ziyouz.com
Litoral (yun. lithoralis - qirğoqqa tegişli) — dengiz sohilining suv bosib turadigan suv kötariliş-qaytiş zonasi. Mö'tadil iqlim L. ida bir keçakunduz va yil davomida xarorat, suvning şörlanişi ança özgarib turadi. Şu sababdan L. da keng mikyosda moslaniş xususiyatiga ega bölgan evribiont turlar: suvötlar (asosan, fukussimonlar, diatom suvötlar), qisqiçbaqasimonlar (balanuslar, yonlab suzarlar), aktiniyalar, korall poliplar, mollyuskalar (midiya, littorina va b.) va b. organizmlar yaşaydi. Qişda L. muzlab krlişi mumkin, şuning uçun ayrim organizmlar sublitoralga köçib ötadi, boşqalari özining faol hayotiy xususiyatlarini saqlab qoladi. Mö'tadil iqlimda 1m2sovuq L.da 5— 10 kg biomassa hosil böladi. Arktika yoki Antarktida ta'sirida L.da deyarli hayot bölmaydi. Çuçuk suvli köllarda L. 5—7 m çuqurlikkaça hayotga eng boy zona hisoblanadi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЛИТОРАЛ (юн. lithoralis - қирғоққа тегишли) — денгиз соҳилининг сув босиб турадиган сув кўтарилиш-қайтиш зонаси. Мўътадил иқлим Л. ида бир кечакундуз ва йил давомида харорат, сувнинг шўрланиши анча ўзгариб туради. Шу сабабдан Л. да кенг микёсда мосланиш хусусиятига эга бўлган эврибионт турлар: сувўтлар (асосан, фукуссимонлар, диатом сувўтлар), қисқичбақасимонлар (балануслар, ёнлаб сузарлар), актиниялар, коралл полиплар, моллюскалар (мидия, литторина ва б.) ва б. организмлар яшайди. Қишда Л. музлаб крлиши мумкин, шунинг учун айрим организмлар сублиторалга кўчиб ўтади, бошқалари ўзининг фаол ҳаётий хусусиятларини сақлаб қолади. Мўътадил иқлимда 1м2совуқ Л.да 5— 10 кг биомасса ҳосил бўлади. Арктика ёки Антарктида таъсирида Л.да деярли ҳаёт бўлмайди. Чучук сувли кўлларда Л. 5—7 м чуқурликкача ҳаётга энг бой зона ҳисобланади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.