Lizing
Manba: ÖzME, 5-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 116–117-b. — ziyouz.com
Lizing (ing. lease foydalaniş) — maşina, asbob-uskuna, transport vositalari, i.ç. inşootlarini uzoq muddatli ijaraga oliş; uzoq muddatli foydalaniladigan tovarlar eksportini kreditlaşning şakllaridan biri. L.ning, asosan, moliyaviy va oddiy turi bor. Moliyaviy L. — muayyan muddatga ijaraga beruvçining kapital xarajatlarini töliq qoplaşga yetarli tölovlardan iborat bölib, mulk egasiga bir mikdor foyda ham beradi. Oddiy L. — ijara davrida ijaraga olingan mulk qisman amortizatsiyalanadi. L. kompaniyasi asbob-uskunalar sotib olib, ularni ijaraçi firmaga, odatda 1 yildan 10—15 yilgaça ijaraga beradi. L.da ijaraçining şartnoma muddati tugagandan söng asbob-uskunlarni qoldiq qiymati böyiça sotib oliş (bu holda egalik huquqi yangi sohibga ötadi); yangi kelişuv asosida şartnoma muddatini çöziş; moddiy boyliklarni L. kompaniyalariga qaytariş va b. közda tutilişi mumkin. Tomonlar L. şartnomasida körsatilgan davr mobaynida uni buzişga haqi yöq. L. kompaniyalari maşina va usku-nalar sotib oliş uçun şaxsiy va qarzga olingan mablağlardan foydalanadilar. Davlat, odatda, ularga bankdan qarz olişlari uçun imtiyozli şaroitlar yaratib beradi.
L. investitsiya jaryonini moliyaviy ta'minlaşda istiqbolli yönaliş hisoblanadi. L. korxonaga nisbatan kam mablağ b-n asosiy fondlarni yangilaş, yangi mahsulotlar i.ç.da texnika bazasini yaratiş, mulk ijarasi haqini işlab çiqarilgan mahsulotni sotişdan tuşgan daromad hisobidan asta-sekin tölaş imkoniyatlarini yaratadi.
Özbekistonda birinçi L. kompaniyalari 1994 y.dan boşlab taşkil etila boşladi. 2003 y.da 6 ta L. kompaniyasi işladi. Özbekiston Respublikasida L. munosabatlari Özbekiston Respublikasining 1999 y. 14 apr.da kabul qilingan «Lizing tögrisida»gi qonuni b-n tartibga solinadi. L. böyiça amaliy işlarni olib boradigan «Özbeklizing Interneyşnl» (1995), «Özqişloqxöjalikmaşlizing» aksiyadorlik kompaniyalari respublikadagi yirik L. kompaniyalari hisoblanadi.
Qodirjon Yusupov.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЛИЗИНГ (инг. lease фойдаланиш) — машина, асбоб-ускуна, транспорт воситалари, и.ч. иншоотларини узоқ муддатли ижарага олиш; узоқ муддатли фойдаланиладиган товарлар экспортини кредитлашнинг шаклларидан бири. Л.нинг, асосан, молиявий ва оддий тури бор. Молиявий Л. — муайян муддатга ижарага берувчининг капитал харажатларини тўлиқ қоплашга етарли тўловлардан иборат бўлиб, мулк эгасига бир микдор фойда ҳам беради. Оддий Л. — ижара даврида ижарага олинган мулк қисман амортизацияланади. Л. компанияси асбоб-ускуналар сотиб олиб, уларни ижарачи фирмага, одатда 1 йилдан 10—15 йилгача ижарага беради. Л.да ижарачининг шартнома муддати тугагандан сўнг асбоб-ускунларни қолдиқ қиймати бўйича сотиб олиш (бу ҳолда эгалик ҳуқуқи янги соҳибга ўтади); янги келишув асосида шартнома муддатини чўзиш; моддий бойликларни Л. компанияларига қайтариш ва б. кўзда тутилиши мумкин. Томонлар Л. шартномасида кўрсатилган давр мобайнида уни бузишга ҳақи йўқ. Л. компаниялари машина ва уску-налар сотиб олиш учун шахсий ва қарзга олинган маблағлардан фойдаланадилар. Давлат, одатда, уларга банкдан қарз олишлари учун имтиёзли шароитлар яратиб беради.
Л. инвестиция жарёнини молиявий таъминлашда истиқболли йўналиш ҳисобланади. Л. корхонага нисбатан кам маблағ б-н асосий фондларни янгилаш, янги маҳсулотлар и.ч.да техника базасини яратиш, мулк ижараси ҳақини ишлаб чиқарилган маҳсулотни сотишдан тушган даромад ҳисобидан аста-секин тўлаш имкониятларини яратади.
Ўзбекистонда биринчи Л. компаниялари 1994 й.дан бошлаб ташкил этила бошлади. 2003 й.да 6 та Л. компанияси ишлади. Ўзбекистон Республикасида Л. муносабатлари Ўзбекистон Республикасининг 1999 й. 14 апр.да кабул қилинган «Лизинг тўгрисида»ги қонуни б-н тартибга солинади. Л. бўйича амалий ишларни олиб борадиган «Ўзбеклизинг Интернейшнл» (1995), «Ўзқишлоқхўжаликмашлизинг» акциядорлик компаниялари республикадаги йирик Л. компаниялари ҳисобланади.
Қодиржон Юсупов.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.