Lola
Manba: ÖzME, 5-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 175–176-b. — ziyouz.com
Lola (Tulipa) — loladoşlar oilasiga mansub köp yillik ösimliklar turkumi, manzarali ekma gul. Yer yuzida uning 1400 ga yaqin, jumladan, Yevrosiyoda 100 dan ortiq, Örta Osiyoda 64 turi tarqalgan. L.lar piyozli bahori ösimlik hisoblanadi, gulçilikda muhim ahamiyat kasb etadi. Köpgina mamlakatlar qatorida Niderlandiyada va Örta Osiyoda L. köproq yetiştiriladi. Özbekistonning adir va toğlarida L.ning yovvoyi 25 turi usadi. L.ning qizil L (T.greigii) va targil L. (T.fosteriana) xili gullarining yirik va nafisligi b-n boşqa L.lardan farq qiladi. Seleksionerlar yaratgan navlar soni hoz. vaqtda bir neça mingdan ortiq. Özbekiston FA Botanika boğida 60 ga yaqin xili östiriladi. Qizil rang L.ning turli tuslilari: oç qizildan, qora qizilgaça, şuningdek, sariq, tarğil, gunafşa va b. xillari uçraydi. Piyozi tuxumsimon, rombsimon, şarsimon, diametri 2,5—4 sm, Poyasi 20— 30, ba'zan 50 sm gaça. Barglari 2—3 ta, çöziq. Tojbarglarining uz. 8 sm. Mevasi kösakça, eni 1,5—2 sm, uz. 3— 6 sm. L., asosan, adirlar, toşli va çağir toşli qiyaliklarda yaxşi ösadi. Uruği hamda piyozidan köpaytiriladi (piyozidan köpaytirilganda erta gul beradi). May — iyunda gullaydi. Iyun — iyul oyining oxirlarida piyozi qazib olinib, 22—25° haroratda quritib saqlanadi, söngra harorat 12—13° ga pasaytiriladi. Sent.-okt. oylarida piyozi 8—15 sm çuqurlikda ekiladi.
Örta Osiyoda tabiiy L.lar Qoraqum va Qizilqum çöllaridan to Pomir-Olay hamda Tyanşan toğlari mintaqalardagi turli iqlim va tuproq şaroitida ösadi. Dunyoga maşhur eng nafis madaniy L.larning (Gollandiya L.lari) aksariyat qismi Örta Osiyo L.lari zaminida yaratilgan. Özbekiston FA Botanika boğida L. östiriş hamda yovvoyi va madaniy turlaridan yangi navlar yetiştiriş böyiça ilmiy izlanişlar olib boriladi. Özbek milliy urf-odatlarida L.lar. qadimdan e'zozlanadi (q.Lola sayli).
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЛОЛА (Tulipa) — лоладошлар оиласига мансуб кўп йиллик ўсимликлар туркуми, манзарали экма гул. Ер юзида унинг 1400 га яқин, жумладан, Евросиёда 100 дан ортиқ, Ўрта Осиёда 64 тури тарқалган. Л.лар пиёзли баҳори ўсимлик ҳисобланади, гулчиликда муҳим аҳамият касб этади. Кўпгина мамлакатлар қаторида Нидерландияда ва Ўрта Осиёда Л. кўпроқ етиштирилади. Ўзбекистоннинг адир ва тоғларида Л.нинг ёввойи 25 тури усади. Л.нинг қизил Л (T.greigii) ва таргил Л. (T.fosteriana) хили гулларининг йирик ва нафислиги б-н бошқа Л.лардан фарқ қилади. Селекционерлар яратган навлар сони ҳоз. вақтда бир неча мингдан ортиқ. Ўзбекистон ФА Ботаника боғида 60 га яқин хили ўстирилади. Қизил ранг Л.нинг турли туслилари: оч қизилдан, қора қизилгача, шунингдек, сариқ, тарғил, гунафша ва б. хиллари учрайди. Пиёзи тухумсимон, ромбсимон, шарсимон, диаметри 2,5—4 см, Пояси 20— 30, баъзан 50 см гача. Барглари 2—3 та, чўзиқ. Тожбаргларининг уз. 8 см. Меваси кўсакча, эни 1,5—2 см, уз. 3— 6 см. Л., асосан, адирлар, тошли ва чағир тошли қияликларда яхши ўсади. Уруғи ҳамда пиёзидан кўпайтирилади (пиёзидан кўпайтирилганда эрта гул беради). Май — июнда гуллайди. Июнь — июль ойининг охирларида пиёзи қазиб олиниб, 22—25° ҳароратда қуритиб сақланади, сўнгра ҳарорат 12—13° га пасайтирилади. Сент.-окт. ойларида пиёзи 8—15 см чуқурликда экилади.
Ўрта Осиёда табиий Л.лар Қорақум ва Қизилқум чўлларидан то Помир-Олай ҳамда Тяньшан тоғлари минтақалардаги турли иқлим ва тупроқ шароитида ўсади. Дунёга машҳур энг нафис маданий Л.ларнинг (Голландия Л.лари) аксарият қисми Ўрта Осиё Л.лари заминида яратилган. Ўзбекистон ФА Ботаника боғида Л. ўстириш ҳамда ёввойи ва маданий турларидан янги навлар етиштириш бўйича илмий изланишлар олиб борилади. Ўзбек миллий урф-одатларида Л.лар. қадимдан эъзозланади (қ.Лола сайли).
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.