Lola sayli
Manba: ÖzME, 5-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 176-b. — ziyouz.com
Lola sayli — adir va dalalarda lola oçilgan çoğda ötkaziladigan sayil. Ba'zi joylarda L.s. sayli guli surx deb ham nomlanadi. L.s. özbek xalqining qad. udumlaridan biri bölgan. L.s. Navröz bayramidan keyin (ap-r.ning oxiri — mayning boşlari) lola va lolaqizğaldoq oçilgan vaqtlarda ötkaziladi. Sayil bir neça kun davom etgan. Zarafşon va Farğona vohasida öziga xos bayram sifatida nişonlangan. Odatda, L.s.ni xalq tomonidan saylangan «lolaçilar» boşqarganlar. «Lolaçilar» öz döstlari b-n L.s.ning qaçon va kayerda utkazilişini aniqlab, xalqqa xabar bergan. Sayil ötkazilişidan oldin «lolaçi» maxsus daraxt yoki daraxtning çiroyli şoxidan kesib olib, lolalar b-n bezagan. Keyin uni qişloq köçalaridan olib utgan. Buni körgan odamlar köçaga çiqib, köngliga tugib qöygan niyatlarini aytib, daraxtlar şoxiga turli mato parçalari, römolçalar boglaşgan. Söng «lolaçilar»ga ergaşib, öyin-kulgi qilib, lolazor tomon yöl olişgan. Belgilangan joyga kelişganidan söng «Gul daraxti» markazga urnatilgan va oqsoqollar duosi b-n bayram boşlangan.
Bayramning 2-kuni muqaddas mozor va qabristonlar ziyorat qilingan. Bunda erkaklar va ayollar alohida-alohida ziyoratgohlarga borganlar.
L.s. hoz. oldingi ramziy ma'nosini ma'lum darajada yöqotib, uyin-kulgi, sayil körinişida saqlanib qolgan.
Ad:. Abdurraxman-i Tali', Istoriya Abulfeyzxana, T., 1959; Sokolov Yu.A., Taşkent, taşkentsi i Rossiya, T., 1965.
Adhamjon Aşirov.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЛОЛА САЙЛИ — адир ва далаларда лола очилган чоғда ўтказиладиган сайил. Баъзи жойларда Л.с. сайли гули сурх деб ҳам номланади. Л.с. ўзбек халқининг қад. удумларидан бири бўлган. Л.с. Наврўз байрамидан кейин (ап-р.нинг охири — майнинг бошлари) лола ва лолақизғалдоқ очилган вақтларда ўтказилади. Сайил бир неча кун давом этган. Зарафшон ва Фарғона воҳасида ўзига хос байрам сифатида нишонланган. Одатда, Л.с.ни халқ томонидан сайланган «лолачилар» бошқарганлар. «Лолачилар» ўз дўстлари б-н Л.с.нинг қачон ва каерда утказилишини аниқлаб, халққа хабар берган. Сайил ўтказилишидан олдин «лолачи» махсус дарахт ёки дарахтнинг чиройли шохидан кесиб олиб, лолалар б-н безаган. Кейин уни қишлоқ кўчаларидан олиб утган. Буни кўрган одамлар кўчага чиқиб, кўнглига тугиб қўйган ниятларини айтиб, дарахтлар шохига турли мато парчалари, рўмолчалар боглашган. Сўнг «лолачилар»га эргашиб, ўйин-кулги қилиб, лолазор томон йўл олишган. Белгиланган жойга келишганидан сўнг «Гул дарахти» марказга урнатилган ва оқсоқоллар дуоси б-н байрам бошланган.
Байрамнинг 2-куни муқаддас мозор ва қабристонлар зиёрат қилинган. Бунда эркаклар ва аёллар алоҳида-алоҳида зиёратгоҳларга борганлар.
Л.с. ҳоз. олдинги рамзий маъносини маълум даражада йўқотиб, уйин-кулги, сайил кўринишида сақланиб қолган.
Ад:. Абдуррахман-и Тали’, История Абулфейзхана, Т., 1959; Соколов Ю.А., Ташкент, ташкентцы и Россия, Т., 1965.
Адҳамжон Аширов.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.