Lorents almaştirişlari
Manba: ÖzME, 5-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 183-b. — ziyouz.com
Lorents almaştirişlari (nisbiylikning maxsus nazariyasida) — ikki inersial sanok sistemasiga oid koordinatalar va vaqtlarining özaro boğlanişini ifo-dalovçi formulalar. Bu formulalarni 1904 y.da X. A. Lorents özining «Yoruğlik tezligiga qaraganda kiçik tezlik b-n harakatlanuvçi sistemadagi elektromagnit hodisalar» nomli klassik asarida keltiradi. Nisbiylikning maxsus nazariyasiga asosan, har qanday ikki inersial sanoq sistemasida vaqt va fazo bir jinsli xarakterga ega bölib, ularning ikkala sistemadagi xususiyatlari bir-biridan farq qiladi. Mac, vaqt ikkala sanoq sistemada ikki xil tarzda ötib boradi. Ikki inersial sanoq sistemadan biri ikkinçisiga nisbatan x öqining musbat yönalişi böyiça özgarmas v tezlik b-n harakatlanayotgan bölsin. L.a.dan nisbiylik nazariyasining barça kinemetik effektlarini keltirib çikariş mumkin. L. a.dan nisbiylik nazariyasining asl mohiyati, xususan, uzunlik va vaqt oraliğining nisbiyligi haqidagi muhim fizik xulosa kelib çiqadi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЛОРЕНТЦ АЛМАШТИРИШЛАРИ (нисбийликнинг махсус назариясида) — икки инерциал санок системасига оид координаталар ва вақтларининг ўзаро боғланишини ифо-даловчи формулалар. Бу формулаларни 1904 й.да X. А. Лорентц ўзининг «Ёруғлик тезлигига қараганда кичик тезлик б-н ҳаракатланувчи системадаги электромагнит ҳодисалар» номли классик асарида келтиради. Нисбийликнинг махсус назариясига асосан, ҳар қандай икки инерциал саноқ системасида вақт ва фазо бир жинсли характерга эга бўлиб, уларнинг иккала системадаги хусусиятлари бир-биридан фарқ қилади. Mac, вақт иккала саноқ системада икки хил тарзда ўтиб боради. Икки инерциал саноқ системадан бири иккинчисига нисбатан х ўқининг мусбат йўналиши бўйича ўзгармас v тезлик б-н ҳаракатланаётган бўлсин. Л.а.дан нисбийлик назариясининг барча кинеметик эффектларини келтириб чикариш мумкин. Л. а.дан нисбийлик назариясининг асл моҳияти, хусусан, узунлик ва вақт оралиғининг нисбийлиги ҳақидаги муҳим физик хулоса келиб чиқади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.