Lotereya

Manba: ÖzME, 5-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 185–186-b. — ziyouz.com

Lotereya (ital. lotteria, frans tilida lot — qur'a) — davlat yoki taşkilotlar tomonidan maxsus biletlar (L. biletlari) sotiş orqali aholidan ixtiyoriy pul mablağlari yiğiş şakli. Yiğilgan mablağlarning bir qismi pul yoki buyum yutuklari tarzida öyinga sarflanadi. L.ning, asosan, kuyidagi turlari mavjud: Tirajli L. — tartib raqamlari (seriya va razryadlarga bölingan) qöyilgan L. biletlari çiqariladi. Bir L. bileti qiymati, öyinni ötkaziş vaqti, pul, buyum va b. yutuklar mikdori L. çiqarilguniga qadar belgilanadi. Bir l ahzal i L. (allergi) — L. öyini bilet sotib olingan zahoti ötkazi-ladi, yutuqli biletlar ularni aniq-laşni istisno qiluvçi yopiq holda çiqariladi. Yutuk. öyin bileti sotib olinganidan söng himoya qatlamini öçiriş, biletning bir qismini ke-siş va b. b-n darhrl anikdanadi.

L. birinçi marta 1466 y. 24 fev.da Bryugge ş.da (Germaniya) kambağallarga yordam uyuştiriş uçun mablağ yiğiş maqsadida ötkazilgan. Sobiq Ittifokda, şu jumladan, Özbekistonda aholi mablağlarini madaniy-ma'rifiy va b. tadbirlarga jalb etiş maqsadlarida 20-a.ning 20-y.lari boşidan dastlab mahalliy davlat va jamoat taşkilotlari tomonidan L. öyinlari taşkil etilgan. 1926 y.dan turli köngilli taşkilotlar (Osoaviaxim, Qizil Krest va Qizil Yarim Oy va b.) L.lari keng tarqadi. 1958 y.dan ittifoqdoş respublikalarda davlat L.lari (pul-buyum, sport, badiiy, DOSAAF va b.) çiqarildi va ulardan olingan daromadlar şu respublikalar byudjetiga ötkazildi.

Hoz. davrda köpgina xorijiy mamlakatlarda L.ni munitsipalitetlar, xayriya jamğarmalari ötkazadi. Özbekistonda 1991 y.dan keyin, asosan, tirajli va lahzali L.lar çiqarila boşlandi. «Sovğa» (1995), «Mustaqillik» (1996) davlat pul-buyum L.lari, xayriya jamğarmalari, jamiyatlar («Navröz», «Amir Temur», «Bobur», «Mehr-şafqat va salomatlik», «Nuroniy», «Mahalla», «Kamolot», «Oltin meros» va b.) hamda turli taşkilotlar tomonidan turli xil L.lar çiqarildi. L.lar mamlakatda ijtimoiy-iqtisodiy dasturlarni amalga oşiriş, tarixiy obidalarni saqlaş, ta'mirlaş, yangi iş örinlarini taşkil qiliş, sportni rivojlantiriş, xayriya, kam ta'minlangan oilalarni ijtimoiy himoya qiliş va b. tadbirlarni amalga oşiriş maqsadlarida ötkaziladi. ÖzR da L.ni çiqariş Özbekiston Respublikasining «Faoliyatning ayrim turlarini litsenziyalaş töğrisida»gi qonuni (2000 y. 25 may), ÖzR Vazirlar Mahkamasining «Pul-buyum lotereyalari ötkazişni taşkil etişni takomillaştiriş çora-tadbirlari töğrisida»gi (2002 y. 15 noyabr) qarori b-n tartibga solinadi. Mintaqaviy L. öyinlarini ötkaziş böyiça viloyatlar va Toşkent ş. hokimliklari huzurida xöjalik hisobidagi ixtisoslaştirilgan tuzilmalar taşkil etilgan.

Bahrom Aşrafxonov.

Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

ЛОТЕРЕЯ (итал. lotteria, франц тилида lot — қуръа) — давлат ёки ташкилотлар томонидан махсус билетлар (Л. билетлари) сотиш орқали аҳолидан ихтиёрий пул маблағлари йиғиш шакли. Йиғилган маблағларнинг бир қисми пул ёки буюм ютуклари тарзида ўйинга сарфланади. Л.нинг, асосан, куйидаги турлари мавжуд: Тиражли Л. — тартиб рақамлари (серия ва разрядларга бўлинган) қўйилган Л. билетлари чиқарилади. Бир Л. билети қиймати, ўйинни ўтказиш вақти, пул, буюм ва б. ютуклар микдори Л. чиқарилгунига қадар белгиланади. Бир л аҳзал и Л. (аллерги) — Л. ўйини билет сотиб олинган заҳоти ўткази-лади, ютуқли билетлар уларни аниқ-лашни истисно қилувчи ёпиқ ҳолда чиқарилади. Ютук. ўйин билети сотиб олинганидан сўнг ҳимоя қатламини ўчириш, билетнинг бир қисмини ке-сиш ва б. б-н дарҳрл аникданади.

Л. биринчи марта 1466 й. 24 фев.да Брюгге ш.да (Германия) камбағалларга ёрдам уюштириш учун маблағ йиғиш мақсадида ўтказилган. Собиқ Иттифокда, шу жумладан, Ўзбекистонда аҳоли маблағларини маданий-маърифий ва б. тадбирларга жалб этиш мақсадларида 20-а.нинг 20-й.лари бошидан дастлаб маҳаллий давлат ва жамоат ташкилотлари томонидан Л. ўйинлари ташкил этилган. 1926 й.дан турли кўнгилли ташкилотлар (Осоавиахим, Қизил Крест ва Қизил Ярим Ой ва б.) Л.лари кенг тарқади. 1958 й.дан иттифоқдош республикаларда давлат Л.лари (пул-буюм, спорт, бадиий, ДОСААФ ва б.) чиқарилди ва улардан олинган даромадлар шу республикалар бюджетига ўтказилди.

Ҳоз. даврда кўпгина хорижий мамлакатларда Л.ни муниципалитетлар, хайрия жамғармалари ўтказади. Ўзбекистонда 1991 й.дан кейин, асосан, тиражли ва лаҳзали Л.лар чиқарила бошланди. «Совға» (1995), «Мустақиллик» (1996) давлат пул-буюм Л.лари, хайрия жамғармалари, жамиятлар («Наврўз», «Амир Темур», «Бобур», «Меҳр-шафқат ва саломатлик», «Нуроний», «Маҳалла», «Камолот», «Олтин мерос» ва б.) ҳамда турли ташкилотлар томонидан турли хил Л.лар чиқарилди. Л.лар мамлакатда ижтимоий-иқтисодий дастурларни амалга ошириш, тарихий обидаларни сақлаш, таъмирлаш, янги иш ўринларини ташкил қилиш, спортни ривожлантириш, хайрия, кам таъминланган оилаларни ижтимоий ҳимоя қилиш ва б. тадбирларни амалга ошириш мақсадларида ўтказилади. ЎзР да Л.ни чиқариш Ўзбекистон Республикасининг «Фаолиятнинг айрим турларини лицензиялаш тўғрисида»ги қонуни (2000 й. 25 май), ЎзР Вазирлар Маҳкамасининг «Пул-буюм лотереялари ўтказишни ташкил этишни такомиллаштириш чора-тадбирлари тўғрисида»ги (2002 й. 15 ноябрь) қарори б-н тартибга солинади. Минтақавий Л. ўйинларини ўтказиш бўйича вилоятлар ва Тошкент ш. ҳокимликлари ҳузурида хўжалик ҳисобидаги ихтисослаштирилган тузилмалар ташкил этилган.

Баҳром Ашрафхонов.

Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.