Loyihalaş
Manba: ÖzME, 5-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 170–171-b. — ziyouz.com
Loyihalaş — möljallangan obyektlar (apparat va asboblar, bino va inşootlar, yöl va köpriklar, maşina va jihozlar, samolyot va kosmik kemalar, radiopriyomnik va televizorlar, telefon va kompyuterlar, kiyim-boş va poyabzallar, mebellar hamda boşqa turli-tuman mahsulotlarning yangi xillari va namunalari)ni quriş va yaratiş uçun ularning loyihalarini tuziş va çiziş jarayoni. Fan va texnikaning barça sohalarida qöllaniladi. U i. t. işlari, iqtisodiy va texnikaviy hisob-kitob, smeta tuziş, çizmaçilik va çizmalarni köpaytiriş amallarini öz içiga oladi, çizmalar asosida köpinça obyekt (bino, maşina va b.)ning maketi tayyorlanadi. Biror bir obyektni individual (yakka tartibda) va tipaviy (ommaviy tartibda) L. mumkin. L.ni maxsus taşkilotlar, firmalar yoki guruhlar amalga oşiradi. Bular sohalar böyiça yoki ixtisoslaştirilgan tarzda iş yuritadi. Biror obyektni L.da standartlaştirilgan detallar, agregatlar, uzellar va meyoriy hujjatlardan keng foydalaniladi.
L. uşbu bosqiçlarda amalga oşiriladi: loyiha topşiriği, loyiha yeçimi va loyiha sinovi. L oy iha topşiriğida bölajak obyektni qurişning şartşaroitlari va mak,-sadga muvofikligi asoslanadi va uning tafsilotlari belgilanadi. Loyiha yeçimida bölajak obyektning rejasidan tortib toki tayyor holigaça bölgan işlar belgilab olinadi. Loyiha sinovida tayyor loyiha maxsus tuzilgan dastur asosida tekşiriladi.
Bu bosqiçlarni amalga oşirişda i. t. işlari va muhandislik-qidiruv işlarini bajarişga ham töğri keladi. Hozir L. jarayonini avtomatlaştirişga ayniqsa keng e'tibor berilmoqda. Bunda taşkiliy-texnikaviy vositalar, elektron-hisoblaş maşinalari, kompyuterlar, avtomatika vositalaridan foydalaniladi. Bu vositalar majmui «inson va maşina» tizimini, ya'ni avtomatlaştirilgan L. tizimini taşkil qiladi. Bu tizim insonni murakkab va sermehnat hisoblaş, qiyin jadvallarni tuziş işlaridan ozod qiladi, L.ni ança tezlaştiradi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЛОЙИҲАЛАШ — мўлжалланган объектлар (аппарат ва асбоблар, бино ва иншоотлар, йўл ва кўприклар, машина ва жиҳозлар, самолёт ва космик кемалар, радиоприёмник ва телевизорлар, телефон ва компьютерлар, кийим-бош ва пойабзаллар, мебеллар ҳамда бошқа турли-туман маҳсулотларнинг янги хиллари ва намуналари)ни қуриш ва яратиш учун уларнинг лойиҳаларини тузиш ва чизиш жараёни. Фан ва техниканинг барча соҳаларида қўлланилади. У и. т. ишлари, иқтисодий ва техникавий ҳисоб-китоб, смета тузиш, чизмачилик ва чизмаларни кўпайтириш амалларини ўз ичига олади, чизмалар асосида кўпинча объект (бино, машина ва б.)нинг макети тайёрланади. Бирор бир объектни индивидуал (якка тартибда) ва типавий (оммавий тартибда) Л. мумкин. Л.ни махсус ташкилотлар, фирмалар ёки гуруҳлар амалга оширади. Булар соҳалар бўйича ёки ихтисослаштирилган тарзда иш юритади. Бирор объектни Л.да стандартлаштирилган деталлар, агрегатлар, узеллар ва меъёрий ҳужжатлардан кенг фойдаланилади.
Л. ушбу босқичларда амалга оширилади: лойиҳа топшириғи, лойиҳа ечими ва лойиҳа синови. Л ой иҳа топшириғида бўлажак объектни қуришнинг шартшароитлари ва мак,-садга мувофиклиги асосланади ва унинг тафсилотлари белгиланади. Лойиҳа ечимида бўлажак объектнинг режасидан тортиб токи тайёр ҳолигача бўлган ишлар белгилаб олинади. Лойиҳа синовида тайёр лойиҳа махсус тузилган дастур асосида текширилади.
Бу босқичларни амалга оширишда и. т. ишлари ва муҳандислик-қидирув ишларини бажаришга ҳам тўғри келади. Ҳозир Л. жараёнини автоматлаштиришга айниқса кенг эътибор берилмоқда. Бунда ташкилий-техникавий воситалар, электрон-ҳисоблаш машиналари, компьютерлар, автоматика воситаларидан фойдаланилади. Бу воситалар мажмуи «инсон ва машина» тизимини, яъни автоматлаштирилган Л. тизимини ташкил қилади. Бу тизим инсонни мураккаб ва сермеҳнат ҳисоблаш, қийин жадвалларни тузиш ишларидан озод қилади, Л.ни анча тезлаштиради.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.