Lub

Manba: ÖzME, 5-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 192–193-b. — ziyouz.com

Lub LUB, floema — ösimliklarning poya va ildizlarida kambiy b-n peritsikl orasida joylaşgan (ötkazuvçi, ya'ni törsimon nayça va lub parenxima tolalaridan iborat) töqimalar kompleksi. L.ning asosiy funksiyasi — hosil qilingan organik moddalarni tana böylab tarqatiş. L., köpinça, zaxira oziq moddalarning töplaniş joyi bölib ham xizmat qiladi. L.ning asosiy anatomik elementa — törsimon nayçalarda moddalar harakatlanadi.

Bunday nayçalar hujayralari tirik bölib, ularda moddalar almaşinuvi röy beradi. Hujay-ralar orasidagi tösiqlarda hujayralarni bir-biri b-n boğlab turadigan elaksimon plastinkalar mavjud. L.ning parenxima hujayralarida zaxira va çiqindi moddalar (kraxmal, oqsil, oşlovçi moddalar, kauçuk, alkaloidlar, efir moylari va b., şuningdek, mineral tuzlar) qatlami hosil böladi. L. tolalari qalin pusti çöziq hujayralardan iborat bölib, mexanik funksiyani bajaradi. Ular odatda, lub tolalari deb ataladi. Birlamçi vaikkilamçi L. ajratiladi. Birlamçi L., odatda, törsimon va lub parenximasidan iborat bölib, boşlanğiç tuzuvçi töqima — prokambiydan vujudga keladi. Birlamçi L., asosan, qirqquloklar, plaunlar, qirq-böğimlar, yopiq uruğlilardan birpallalilarda böladi. Ikkilamçi L. köproq oçiq uruğli va ikki uruğpallali ösimliklarda, birlamçi L.ga qöşimça holda vujudga keladi. Köp daraxtlarda L.ning eski qismlari yoş qismlaridan ajralib qolib, asta-sekin daraxt pöstloğiga aylanadi va vaqt ötişi b-n nobud böladi.

Ba'zi ösimliklarda L. töqimasi juda rivojlangan bölib, qöşni tuqimalardan osongina ajraladi. Undan pişiq tola olsa böladi. Kanop, jut, ziğir, naşa va b. tolali ösimliklarning pöstloq qismida uzun L. tolalari joylaşgan. Tolalarni ajratib oliş uçun ösimliklarning pöstloği (mas, kanop ösimligi pöstloği) poyadan maşinalar yordamida şilib olinib quritiladi va L. z-dlariga topşiriladi. U yerda maxsus texnologiya böyiça işlanib, tolalar ajratib olinadi.

Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

ЛУБ, флоэма — ўсимликларнинг поя ва илдизларида камбий б-н перицикл орасида жойлашган (ўтказувчи, яъни тўрсимон найча ва луб паренхима толаларидан иборат) тўқималар комплекси. Л.нинг асосий функцияси — ҳосил қилинган органик моддаларни тана бўйлаб тарқатиш. Л., кўпинча, захира озиқ моддаларнинг тўпланиш жойи бўлиб ҳам хизмат қилади. Л.нинг асосий анатомик элемента — тўрсимон найчаларда моддалар ҳаракатланади.

Бундай найчалар ҳужайралари тирик бўлиб, уларда моддалар алмашинуви рўй беради. Ҳужай-ралар орасидаги тўсиқларда ҳужайраларни бир-бири б-н боғлаб турадиган элаксимон пластинкалар мавжуд. Л.нинг паренхима ҳужайраларида захира ва чиқинди моддалар (крахмал, оқсил, ошловчи моддалар, каучук, алкалоидлар, эфир мойлари ва б., шунингдек, минерал тузлар) қатлами ҳосил бўлади. Л. толалари қалин пусти чўзиқ ҳужайралардан иборат бўлиб, механик функцияни бажаради. Улар одатда, луб толалари деб аталади. Бирламчи ваиккиламчи Л. ажратилади. Бирламчи Л., одатда, тўрсимон ва луб паренхимасидан иборат бўлиб, бошланғич тузувчи тўқима — прокамбийдан вужудга келади. Бирламчи Л., асосан, қирққулоклар, плаунлар, қирқ-бўғимлар, ёпиқ уруғлилардан бирпаллалиларда бўлади. Иккиламчи Л. кўпроқ очиқ уруғли ва икки уруғпаллали ўсимликларда, бирламчи Л.га қўшимча ҳолда вужудга келади. Кўп дарахтларда Л.нинг эски қисмлари ёш қисмларидан ажралиб қолиб, аста-секин дарахт пўстлоғига айланади ва вақт ўтиши б-н нобуд бўлади.

Баъзи ўсимликларда Л. тўқимаси жуда ривожланган бўлиб, қўшни туқималардан осонгина ажралади. Ундан пишиқ тола олса бўлади. Каноп, жут, зиғир, наша ва б. толали ўсимликларнинг пўстлоқ қисмида узун Л. толалари жойлашган. Толаларни ажратиб олиш учун ўсимликларнинг пўстлоғи (мас, каноп ўсимлиги пўстлоғи) поядан машиналар ёрдамида шилиб олиниб қуритилади ва Л. з-дларига топширилади. У ерда махсус технология бўйича ишланиб, толалар ажратиб олинади.

Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.