Lui Paster

Manba: ÖzME, 7-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 109–110-b. — ziyouz.com

Paster Lui PASTER (Pasteur) Lui (1822.27.12, Dol, Fransiya — 1895.28.9, Vilnyovl Etan, Parij yaqinida) — fransuz kimyogari va mikrobiologi, hoz. zamon mikrobiologiyasi va immunologiyasi asosçilaridan biri. Parij FA (1862) va Fransiya tibbiyot akademiyasi (1873), Fransiya akademiyasi (1886) akad. Strasburg un-ti (1849), Lill un-ti (1854), Oliy normal maktab (1857) va Parij un-ti (1867) prof. 1888 y. Parijda xususiy mikrobiologiya i.t. in-tini (Paster in-ti) taşkil qiladi va boşqaradi.

P. spirtli (1860), sut kislotali va yoğ kislotali (1861) bijğişlar mikroblarning ferment i.ç. faoliyati sa-babli vujudga kelişini, kislorodsiz şaroitda yaşaydigan mikroblar — ana-eroblar borligini isbotladi. P.ning vino hamda pivolarning açib qolişi va pilla qurti kasalliklari (1870) sabablarini aniklab, bu mikroblarga qarşi samarali çora-tadbirlarni (pasterizatsiya usuli) işlab çiqişi sanoat va oziq-ovqat mikrobiologiya -sining şakllanişiga asos böldi. P. dunyoda birinçi bölib ilmiy izlanişlar natijasida parrandalar vabosi (1879), kuydirgi (1881) va quturiş (1885) kasalliklariga qarşi vaksina tayyorlaş usulini işlab çikdi va kasallikning oldini olişda kuçsizlantirilgan kasallik qözğatuvçi b-n emlaş mumkinligini tasdiqlab, immunizatsiya (immunlaş)ga asos soldi.

P. oziq muhitlarga taşqaridan begona mikroorganizmlarni tuşirmaslik va yiringli yaralarga qarşi kuraşiş usullarini işlab çikib, aseptika va antiseptikaga asos soldi. P. öz ilmiy izlanişlarining natijalari asosida mikroorganizmlar özidan-özi vujudga keladi degan nazariyani rad etdi.

As: Izbranniye trudi, t. 1—2, M., 1960.

Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

ПАСТЕР (Pasteur) Луи (1822.27.12, Доль, Франция — 1895.28.9, Вильнёвл Этан, Париж яқинида) — француз кимёгари ва микробиологи, ҳоз. замон микробиологияси ва иммунологияси асосчиларидан бири. Париж ФА (1862) ва Франция тиббиёт академияси (1873), Франция академияси (1886) акад. Страсбург ун-ти (1849), Лилль ун-ти (1854), Олий нормал мактаб (1857) ва Париж ун-ти (1867) проф. 1888 й. Парижда хусусий микробиология и.т. ин-тини (Пастер ин-ти) ташкил қилади ва бошқаради.

П. спиртли (1860), сут кислотали ва ёғ кислотали (1861) бижғишлар микробларнинг фермент и.ч. фаолияти са-бабли вужудга келишини, кислородсиз шароитда яшайдиган микроблар — ана-эроблар борлигини исботлади. П.нинг вино ҳамда пиволарнинг ачиб қолиши ва пилла қурти касалликлари (1870) сабабларини аниклаб, бу микробларга қарши самарали чора-тадбирларни (пастеризация усули) ишлаб чиқиши саноат ва озиқ-овқат микробиология -сининг шаклланишига асос бўлди. П. дунёда биринчи бўлиб илмий изланишлар натижасида паррандалар вабоси (1879), куйдирги (1881) ва қутуриш (1885) касалликларига қарши вакцина тайёрлаш усулини ишлаб чикди ва касалликнинг олдини олишда кучсизлантирилган касаллик қўзғатувчи б-н эмлаш мумкинлигини тасдиқлаб, иммунизация (иммунлаш)га асос солди.

П. озиқ муҳитларга ташқаридан бегона микроорганизмларни туширмаслик ва йирингли яраларга қарши курашиш усулларини ишлаб чикиб, асептика ва антисептикага асос солди. П. ўз илмий изланишларининг натижалари асосида микроорганизмлар ўзидан-ўзи вужудга келади деган назарияни рад этди.

Ас: Избранные труды, т. 1—2, М., 1960.

Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.