Lukretsiy
Manba: ÖzME, 5-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 198-b. — ziyouz.com
Lukretsiy (Lucretius), Tit Lukretsiy Kar (mil. av. taxm. 96— 55.15.10) — rimlik faylasuf va şoir. L. haqidagi eng dastlabki biografik ma'lumotlar mil. 4-a.ga töğri keladi, lekin uni işonçli deb bölmaydi. L. falsafada Epikurtng davomçisi. Asosiy falsafiy asari — «Narsalarning tabiati haqida» didaktik dostonidir. U qad. davrda materialistik falsafa izçil bayon qilingan va töla saqlangan yagona asardir. L. fikriça, atom ilk materiya sifatida narsalar mohiyati negizini taşkil qiladi. L. ba'zilarning atomlarni sezgi a'zolarimiz orkali körmaymiz, çunki ular yöq, degan fikrga javoban, biz şamolni körmaymiz, lekin şunga qaramasdan u doimo mavjuddir, deydi. Atomlar xilma-xil. Fazo real mavjud. U narsalardan taşqarida mavjud, böşliq, vaqt esa jismlarning harakati va sukunati b-n bevosita boğliq. Harakat böşliqda sodir böladi. Jism va böşliq çeksizlikni taşkil etadi. Har qanday harakat jismlarning öziga xosdir. Harakat sezgilardan yaşirin mayda zarralarda boşlanadi. U tufayli katta jismlar harakatga keladi. Odamlar zulm va zöravonlikka çek qöyiş maqsadida davlat va huquqqa asos solganlar. L. tilning kelib çiqişi, dinlarning paydo bölişi sabablari haqida fikr yuritdi. L. etikasida azob-uqubatlar sabablarini bartaraf etiş, mö'tadillik, ruhiy xotirjamlik muhim örin tutadi. L.ning atomistik ğoyalarini 17—18-a. faylasuflari yanada rivojlantirdilar.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЛУКРЕЦИЙ (Lucretius), Тит Лукреций Кар (мил. ав. тахм. 96— 55.15.10) — римлик файласуф ва шоир. Л. ҳақидаги энг дастлабки биографик маълумотлар мил. 4-а.га тўғри келади, лекин уни ишончли деб бўлмайди. Л. фалсафада Эпикуртнг давомчиси. Асосий фалсафий асари — «Нарсаларнинг табиати ҳақида» дидактик достонидир. У қад. даврда материалистик фалсафа изчил баён қилинган ва тўла сақланган ягона асардир. Л. фикрича, атом илк материя сифатида нарсалар моҳияти негизини ташкил қилади. Л. баъзиларнинг атомларни сезги аъзоларимиз opкали кўрмаймиз, чунки улар йўқ, деган фикрга жавобан, биз шамолни кўрмаймиз, лекин шунга қарамасдан у доимо мавжуддир, дейди. Атомлар хилма-хил. Фазо реал мавжуд. У нарсалардан ташқарида мавжуд, бўшлиқ, вақт эса жисмларнинг ҳаракати ва сукунати б-н бевосита боғлиқ. Ҳаракат бўшлиқда содир бўлади. Жисм ва бўшлиқ чексизликни ташкил этади. Ҳар қандай ҳаракат жисмларнинг ўзига хосдир. Ҳаракат сезгилардан яширин майда зарраларда бошланади. У туфайли катта жисмлар ҳаракатга келади. Одамлар зулм ва зўравонликка чек қўйиш мақсадида давлат ва ҳуқуққа асос солганлар. Л. тилнинг келиб чиқиши, динларнинг пайдо бўлиши сабаблари ҳақида фикр юритди. Л. этикасида азоб-уқубатлар сабабларини бартараф этиш, мўътадиллик, руҳий хотиржамлик муҳим ўрин тутади. Л.нинг атомистик ғояларини 17—18-а. файласуфлари янада ривожлантирдилар.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.