«Luna»
Manba: ÖzME, 5-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 199–200-b. — ziyouz.com
«Luna» — Oyni tadqiq qiliş böyiça sobiq Ittifoq dasturi nomi, şuningdek, 1959 y.dan boşlab sobiq Ittifoqdan Oyga uçirilgan sayyoralararo avtomatik stansiyalarning nomi. I. t. işlarini bajariş uçun «L.»ga Yerdan turib boşqariladigan telemetrik, fototelevizion, radiotexnik apparatlar örnatilgan. Uçirilgan «L.»larning soni 20 dan ortiq bölib, bajaradigan vazifalari turliça belgilangan. Maye, «L.-1» (1959 y. 2.1.) Oy yaqinidan ötib, Quyoşning birinçi sun'iy yöldoşi bölib qoldi. «L.-2» (1959 y. 14.9.) Oy sirtiga ilk bor tu-şirildi; «L.-Z» (1959 y. 7.10.) Oy atrofidan uçib ötib, uning Yerdan körinmaydigan qismini tarixda birinçi marta fotosuratga tuşirdi, 1963—65 y.larda uçirilgan «L.-4», «L.-8» avtomatik st-yalar oldiga Oyni yaxşiroq örganiş va uning sirtiga ohista qöniş masalalarini yeçiş qöyilgan edi. «L.-9» (1966 y. 3.2.) jahonda birinçi marta Oy sirtiga ohista qöndirildi va u Oy sirtidagi manzarani Yerga yetkazdi; «L.-13» ham (1966 y. 21.12.) ana şunday vazifani bajar-di; «L.-10», «L.-11», «L.-12», «L.- 14» va «L.-15» (1966-1969 y.) Oyning sun'iy yöldoşi orbitasiga çiqarildi; «L.-16» (1970 y.); «L.-20» (1972 y.) va «L.-24» (1976 y.) Oyga qöndirildi va Yerga Oy tuproği keltirildi. «L.-17» (1970 y.) yordamida «Lunoxod-1» Oyga qöndirildi; «L.-18» va «L.-19» (1971 y.) yordamida Oy orbitasining evolyutsiyasi örganildi «L.-20» Oyning oltinçi sun'iy yöldoşi bölib qoldi; «L.-21» (1973 y.) yordamida «Lunoxod-2» Oyga qöndirildi. Bunday avtomatik stansiyalar yordamida olib borilgan tadqiqotlar natijasida Oy atmosferasining nihoyatda siyrakligi va uning tarkibi örganildi. Oy sirti va içining tuzilişi, gravitatsion hamda magnitizm maydonlari, seysmik ahvol va b. qator tabiiy şart-şaroitlar çuqur tekşirildi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
«ЛУНА» — Ойни тадқиқ қилиш бўйича собиқ Иттифоқ дастури номи, шунингдек, 1959 й.дан бошлаб собиқ Иттифоқдан Ойга учирилган сайёралараро автоматик станцияларнинг номи. И. т. ишларини бажариш учун «Л.»га Ердан туриб бошқариладиган телеметрик, фототелевизион, радиотехник аппаратлар ўрнатилган. Учирилган «Л.»ларнинг сони 20 дан ортиқ бўлиб, бажарадиган вазифалари турлича белгиланган. Мае, «Л.-1» (1959 й. 2.1.) Ой яқинидан ўтиб, Қуёшнинг биринчи сунъий йўлдоши бўлиб қолди. «Л.-2» (1959 й. 14.9.) Ой сиртига илк бор ту-ширилди; «Л.-З» (1959 й. 7.10.) Ой атрофидан учиб ўтиб, унинг Ердан кўринмайдиган қисмини тарихда биринчи марта фотосуратга туширди, 1963—65 й.ларда учирилган «Л.-4», «Л.-8» автоматик ст-ялар олдига Ойни яхшироқ ўрганиш ва унинг сиртига оҳиста қўниш масалаларини ечиш қўйилган эди. «Л.-9» (1966 й. 3.2.) жаҳонда биринчи марта Ой сиртига оҳиста қўндирилди ва у Ой сиртидаги манзарани Ерга етказди; «Л.-13» ҳам (1966 й. 21.12.) ана шундай вазифани бажар-ди; «Л.-10», «Л.-11», «Л.-12», «Л.- 14» ва «Л.-15» (1966-1969 й.) Ойнинг сунъий йўлдоши орбитасига чиқарилди; «Л.-16» (1970 й.); «Л.-20» (1972 й.) ва «Л.-24» (1976 й.) Ойга қўндирилди ва Ерга Ой тупроғи келтирилди. «Л.-17» (1970 й.) ёрдамида «Луноход-1» Ойга қўндирилди; «Л.-18» ва «Л.-19» (1971 й.) ёрдамида Ой орбитасининг эволюцияси ўрганилди «Л.-20» Ойнинг олтинчи сунъий йўлдоши бўлиб қолди; «Л.-21» (1973 й.) ёрдамида «Луноход-2» Ойга қўндирилди. Бундай автоматик станциялар ёрдамида олиб борилган тадқиқотлар натижасида Ой атмосферасининг ниҳоятда сийраклиги ва унинг таркиби ўрганилди. Ой сирти ва ичининг тузилиши, гравитацион ҳамда магнитизм майдонлари, сейсмик аҳвол ва б. қатор табиий шарт-шароитлар чуқур текширилди.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.