Lyossli plato
Manba: ÖzME, 5-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 96-b. — ziyouz.com
Lyossli plato LYOSSLI PLATO, Lyossli tekislik (xitoy tilida Xuantugaoyuan) — Xitoydagi tabiiy ölka. Xuanxe daryosi havzasining örta qismida. Jan.da Sinlin, şarqda Tayxanşan tizmalari, şim.da Ordos çöli, şim.-ğarbda Alaşan çöli, ğarbda Kunlun tiz-malari b-n çegaralangan. Mayd. 430 ming km2. Relyefi asosan, sertepa yassi tekislik bölib, bal. 1200—1500 m (ba'-zi tizmalarning bal. 2500.ga yetadi). Geologik jihatdan L.p. lyoss b-n krplangan qalin mezozoy stqiziklari b-n tölgan botiqdir. Lyoss qoplamining qalinligi 100—250 m. Deyarli töliq eroziyaga uçragan (1 km2 da 5—6 km li jarliklar bor, çuq. 100—150 m ga yetadi). Iqlimi quruq sovuq qişli va yozi issiq mö'tadil iqlim. Yanv.ning örtaça t-rasi şim.da —8° dan jan.da — 4°gaça, iyulniki şim. da 22° dan jan.da 24°gaça. Yiliga 500 mm gaça yoğin yoğadi. Daryolar çuqur daralardan oqadi va juda katta miqdorda oqiziq olib ketadi. Lyossli tuproqlarning unumdorligi sababli, hududining katta kismi özlaştirilgan, yon bağirlar sun'iy terrasalangan. Paxta, tariq, gaolyan, buğdoy ekiladi. Tabiiy ösimliklar faqat özlaştiriş noqulay yerlardagina saqlanib qolgan. Toşkö-mir konlari bor. L.p.da aholi ziç. Yirik şaharlari — Sian, Tayyuan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЛЁССЛИ ПЛАТО, Лёссли текислик (хитой тилида Хуантугаоюань) — Хитойдаги табиий ўлка. Хуанхэ дарёси ҳавзасининг ўрта қисмида. Жан.да Циньлин, шарқда Тайханшань тизмалари, шим.да Ордос чўли, шим.-ғарбда Алашань чўли, ғарбда Куньлун тиз-малари б-н чегараланган. Майд. 430 минг км2. Рельефи асосан, сертепа ясси текислик бўлиб, бал. 1200—1500 м (баъ-зи тизмаларнинг бал. 2500.га етади). Геологик жиҳатдан Л.п. лёсс б-н крпланган қалин мезозой стқизиклари б-н тўлган ботиқдир. Лёсс қопламининг қалинлиги 100—250 м. Деярли тўлиқ эрозияга учраган (1 км2 да 5—6 км ли жарликлар бор, чуқ. 100—150 м га етади). Иқлими қуруқ совуқ қишли ва ёзи иссиқ мўътадил иқлим. Янв.нинг ўртача т-раси шим.да —8° дан жан.да — 4°гача, июлники шим. да 22° дан жан.да 24°гача. Йилига 500 мм гача ёғин ёғади. Дарёлар чуқур даралардан оқади ва жуда катта миқдорда оқизиқ олиб кетади. Лёссли тупроқларнинг унумдорлиги сабабли, ҳудудининг катта кисми ўзлаштирилган, ён бағирлар сунъий террасаланган. Пахта, тариқ, гаолян, буғдой экилади. Табиий ўсимликлар фақат ўзлаштириш ноқулай ерлардагина сақланиб қолган. Тошкў-мир конлари бор. Л.п.да аҳоли зич. Йирик шаҳарлари — Сиань, Тайюань.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.