Asosiy mazmunga ötiş
Qidiriş…Ctrl K

    Şrift ölçami

    Madaniy landşaft

    Manba: ÖzME, 5-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 47–48-b. — ziyouz.com

    Madaniy landşaft — muayyan maqsad b-n (biologik hosilni oşiriş; rekreatsiya, aholi turar joylarini bunyod etiş va h. k.) ilmiy asosda va insonlar manfaatini közlab oqilona özgartirilgan landşaftlar. M.l.da unumdorlik, iqtisodiy samaradorlik eng yuqori, kişilar hayoti uçun zarur şaroit qulay, tabiiy muhit soglom va gözal bölişi kerak. M.l.ga çöl örtasida bunyod etilgan vohalar, zaytun, çoy, banan, sitrus plantatsiyalari, q.x. ösimliklari ekiladigan dalalar, örmonlar örnida barpo qilingan piçanzor, yaylov, boğ, köçatzor, örmonzor park va b. misol böla oladi. M.l.ning özgarişi, tabiatning rivojlanişi va unga inson tomonidan kiritiladigan özgartirişlar örtasidagi qarama-qarşiliklar b-n tavsiflanadi. Har bir landşaft kabi M.l. mahsuldorlik xususiyatiga ega. Mahsuldorlik esa M.l.ning tabiiy xususiyatlari va insonning özgartiruvçi harakatiga boğliq. M.l.da relyef morfostrukturasi belgilari, geologik tuzilişi, tabiiy iqlimning asosiy xususiyatlari saqlanadi va u zonallik hamda azonallikning ta'sirida böladi. M.l.ni ongli ravişda tuziş nafaqat landşaft komponentlari, balki uning morfologik tarkibiy qismlari (maskan, fatsiya) orasidagi boğliqlikni örganişga asoslanadi. M.l. birinçi navbatda nomaqbul tabiiy jarayonlarning oldini oliş, inson hayoti uçun soğlom muhitni yaratiş, hududni oqilona taşkil qiliş (tabiiy landşaftning muhofaza qilinayotgan elementlari — q.x. yerlari, turar joy massivlari, sanoat korxonalari va h.k. orasidagi ilmiy jihatdan asoslangan nisbat)ni közda tutadi. Landşaftşunoslikning muhim vazifasi uning turi, özgarişi va mahsuldorligini oşiriş yöllarini örganişdan iboratdir. Bu yönalişda landşaftşunoslik q.x. bilan birikadi.

    Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

    МАДАНИЙ ЛАНДШАФТ — муайян мақсад б-н (биологик ҳосилни ошириш; рекреация, аҳоли турар жойларини бунёд этиш ва ҳ. к.) илмий асосда ва инсонлар манфаатини кўзлаб оқилона ўзгартирилган ландшафтлар. М.л.да унумдорлик, иқтисодий самарадорлик энг юқори, кишилар ҳаёти учун зарур шароит қулай, табиий муҳит соглом ва гўзал бўлиши керак. М.л.га чўл ўртасида бунёд этилган воҳалар, зайтун, чой, банан, цитрус плантациялари, қ.х. ўсимликлари экиладиган далалар, ўрмонлар ўрнида барпo қилинган пичанзор, яйлов, боғ, кўчатзор, ўрмонзор парк ва б. мисол бўла олади. М.л.нинг ўзгариши, табиатнинг ривожланиши ва унга инсон томонидан киритиладиган ўзгартиришлар ўртасидаги қарама-қаршиликлар б-н тавсифланади. Ҳар бир ландшафт каби М.л. маҳсулдорлик хусусиятига эга. Маҳсулдорлик эса М.л.нинг табиий хусусиятлари ва инсоннинг ўзгартирувчи ҳаракатига боғлиқ. М.л.да рельеф морфоструктураси белгилари, геологик тузилиши, табиий иқлимнинг асосий хусусиятлари сақланади ва у зоналлик ҳамда азоналликнинг таъсирида бўлади. М.л.ни онгли равишда тузиш нафақат ландшафт компонентлари, балки унинг морфологик таркибий қисмлари (маскан, фация) орасидаги боғлиқликни ўрганишга асосланади. М.л. биринчи навбатда номақбул табиий жараёнларнинг олдини олиш, инсон ҳаёти учун соғлом муҳитни яратиш, ҳудудни оқилона ташкил қилиш (табиий ландшафтнинг муҳофаза қилинаётган элементлари — қ.х. ерлари, турар жой массивлари, саноат корхоналари ва ҳ.к. орасидаги илмий жиҳатдан асосланган нисбат)ни кўзда тутади. Ландшафтшуносликнинг муҳим вазифаси унинг тури, ўзгариши ва маҳсулдорлигини ошириш йўлларини ўрганишдан иборатдир. Бу йўналишда ландшафтшунослик қ.х. билан бирикади.

    Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.