Madaniy-Ma'rifat işi

Madaniy-Ma'rifat işi - keng ommani madaniy va ma'rifiy tarbiyalaş, ularning umumiy madaniy saviyasini oşiriş, ijodiy qobiliyatlarini rivojlantiriş, böş vaqtlarini köngilli ötkazişga kömak beruvçi tadbirlar tizimi. M.-m.i. mazmuni, vazifasi, maqsadi har bir davrning ijtimoiy, siyosiy, madaniy-ma'rifiy, ğoyaviy xususiyatlariga boğliq, holda şakllanib rivojlanadi. M.-m.i. keng ma'noda öquv muassasalaridan taşqarida insonning madaniy va ma'naviy ösişiga kömaklaşuvçi barça işlar (klub taşkilotlari, ommaviy kutubxonalar, madaniyat va istirohat boğlari faoliyati)ni qamrab oladi, muzey, kinoteatr, teatr va b. muassasalar işlari, şuningdek, radio va televideniye muhim örin tutadi. M.- m.i. muassasalarining keng tarmoqlari yaratilib, ularning usişi va takomillaşa borişi b-n unga rahbarlik jarayoni ham özgarib boradi. Dunyoqaraşni şakllantiriş tarbiyasi, axloqiy tarbiya, iqtisodiy bilimlarning ilmiy texnikaviy taşvikrt va tarğiboti, estetik va jismoniy tarbiya, badiiy havaskorlik, madaniy dam olişni taşkil qiliş kabilar M.-m.i. faoliyatining turli yunalişlaridir.

M.-m.i. şakllari muntazam rivojlanadi va takomillaşib boradi: klub muassasalarida an'anaviy şakllar (suhbat, ma'ruza, voizxonlik, spektakl, konsertlar) b-n birga mavzuli keçalar, kitobxonlar konferensiyalari va b. tadbirlar uyuştiriladi, xalq un-tlari, kinolektoriylar va b. taşkil qilinadi. Bunda badiiy havaskorlik muhim örin tutadi, xalq teatrlari, yoşlar taşkiloti va b. jamoat taşkilotlari (yozuvçilar, kompozitorlar, rassomlar, kinematografçilar, xor jamiyatlari, tarixiy va madaniy yodgorliklarni himoya qiliş va ş.k. taşkilotlar) katta M.-m.i.ni amalga oşiradi.

M.-m.i. böyiça mutaxassislar madaniyat in-tlari, oliy kasaba uyuşmasi maktablari, madaniy-ma'rifiy kutubxonaçilik öquv yurtlarida tayyorlanadi.

Özbekiston hududida hoz. mazmundagi M.-m.i. 20-a. 20-y.laridan, ya'ni ideologik faoliyatning mustaqil sohasi sifatida vujudga kelişi va rivojlanişi b-n boğliq holda boşlangan: davr xususiyatidan kelib çiqqan holda madaniy-ma'rifiy muassasalarning faoliyati umumta'limiy vazifalarni, fan, san'at va axloqni takomillaştiriş, kasbiy ta'limni yölga qöyiş, milliy madaniyatni rivojlantirişga qaratildi. Dastlab M.-m.i. olib borişning tayanç şoxobçasi sifatida çoyxonalar, keyinçalik klublar taşkil etila boşlandi (1918 y.da dastlabki işçi klubi va 1924 y.da birinçi xotinqizlar klubi Toşkent ş.da oçilgan); klublarda tarğibottaşviqot işlari, savodsizlikni tugatiş borasidagi işlar, milliy bayramlarni ötkaziş böyiça işlar olib borilgan. Kutubxonalar, sayyor truppalar, Köçma konsert va kinoseanslar, karnaval tomoşalari, keçalar va b. taşkil etilgan. 1914 y.da Toşkentda «Turon» teatr truppasi tuzilgan, 1918 y.dan Mannon Majidov (Uyğur) bu truppaga rahbarlik qilgan.

Özbekiston mustaqillikka erişganidan söng M.-m.i. ning yangi takomillaşgan tizimi şakllandi. Bunda Özbekiston muzeylari, madaniyat uylari va saroylari, kutubxonalar, madaniyat va istirohat boğlari ommaviy muassasalar bölib, ular millionlab aholi uçun madaniy xizmat körsatadi. Respublika «Ma'naviyat va ma'rifat markazi» (1994) taşkil etildi va uning vilo-yatlar, tumanlar va şaharlardagi bölimlari işga tuşirildi. Markazga Respublika ma'naviyat va ma'rifat kengaşi rahbarlik qiladi. M.-m.i.ni yanada rivojlantiriş hamda samaradorligini oşiriş borasida bir qator çoratadbirlar amalga oşirildi. Respublikaning barça viloyatlari, yirik şaharlari va tumanlarida iş olib borayotgan madaniy-ma'rifiy muassasalar iştirokida katta xalq sayillari, hosil bayramlari, «Mustaqillik», «Navröz», «Mehrjon» bayramlari, «Şarq taronalari» xalqaro festivali, xonandalar, raqqosalar, eng yaxşi kasb ustalarining körik tanlovlari, «Özbekiston Vatanim manim» qöşiq konkursi va b. körik tanlovlar ötkazilmoqda.

Hoz. kunda barça M.-m.i.ning yönalişi har bir kişiga milliy istiqlol ğoyasini, milliy mafkurani singdiriş, barkamol insonni voyaga yetkaziş, vatanarvarlik, mehr-oqibat, imonu e'tiqodni tarbiyalaşga qaratilgan.

Zuhra Berdiyeva.